كه غرض از ولايت ، اصلاح و بهبود جان و مال است ؛ و فردى كه تحت ولايت است ، ( شخصاً ) از پىگيرى مصلحت خود عاجز است » . « 1 » در مورد حضانت نيز مصلحت كودك در نظر گرفته شده است . گفته شده كه حضانت و سرپرستى كودك يا ديوانه به منظور تربيت اوست ؛ يعنى انجام امورى كه به مصلحت كودك است و او را حفظ مىكند . « 2 » بنابراين ، حاضِن - فردى كه متصدّى حضانت كودك مىگردد - بايد قدرت و صلاحيت آن را داشته باشد و بتواند مصالح كودك را تشخيص دهد . « 3 » در مورد پدر و جدّ پدرى اصل بر اين قرار داده شده است كه خود آنها مصلحت كودكان خويش را رعايت مىكنند ؛ لذا ، تصميمات آنها در مورد كودكان نافذ است ، مگر اينكه احراز شود در رفتار خويش خلاف مصلحت و بر ضرر كودك اقدام مىكنند ؛ در اين صورت ، حاكم آنها را از تصرّف و دخالت در امور كودكان منع مىكند . مرحوم محقّق ثانى مىگويد :
« اگر براى حاكم اسلامى بر اساس قرائن و شواهد روشن گرديد كه وضعيّت كودك به هنگام ولايت پدر بر وى مختل شده است ، وى را عزل مىكند و از تصرّف در اموال كودك و تسلّط بر آن بازمىدارد » . « 4 » بنابراين ، هرگاه سبب اعطاى ولايت بر فرزند كه همانا رعايت مصلحت و حمايت از كودك است به دليلِ اعمال ولايت نادرست ، حاصل نشود ، ديگر ولايتى
هامش
( 1 ) . ميرعبدالفتّاح حسينى مراغى ، العناوين الفقهية ، ج 2 ، ص 559 ؛ « أنّ تصرف الولى مشروط بالمصلحة بالإجماع وظواهر الأدلّة ، و لأنّ المتيقن من أدلّة الولايات إنّما هو ذلك ، إذ الغرض الإصلاح فى النفس و المال ، و المولى عليه لنقصه عاجز عن ذلك » .
( 2 ) . سيد احمد خوانسارى ، جامع المدارك فى شرح مختصر النافع ، ج 4 ، ص 472 ؛ « الحضانة لغة بمعنى الحفظ والصيانة وقيل فى اصطلاح الفقهاء - رضوان اللّه تعالى عليهم - الولاية والسلطنة على تربية الطفل و ما يتعلّق بها من مصلحة حفظه وجعله فى سريره وكحله وتنظيفه ونحو ذلك » .
( 3 ) . قدرت الله انصارى و همكاران ، موسوعة أحكام الأطفال و أدلّتها ، ج 1 ، ص 347 .
( 4 ) . على بن حسين كركى ، جامع المقاصد ، ج 11 ، ص 276 ؛ « أنّ الحاكم متى ظهر عنده بقرائن الأحوال اختلال حال الطفل إذا كان للأب عليه ولاية عزله ومنعه من التصرّف فى ماله و إثبات اليد عليه » .