به عبارت روشنتر ، در حكومتهاى غير اسلامى ، بهترين مشاوران را باتجربهترين و كارآمدترين مديران مىشناسند و هيچگونه شرط ديگرى را قائل نيستند ؛ در حالى كه مكتب اسلام ، علاوه بر عقل و درايت و تجربه ، معيارهاى اخلاقى را نيز ، ملاك استشاره شناخته است .
براى اين كه بتوانيم ابعاد گوناگون شرايط استشاره را بشناسيم ، بهتر است شرايط سلبى و اثباتى مشاوران را از ديدگاه اسلام مطرح و بررسى كنيم :
شرايط اثباتى و سلبى
شرايطى را كه بايستى مشاوران دارا باشند ، به طور اجمال به شرح ذيل است : 1 . اسلام 2 . عقل 3 . حلم 4 . نصح 5 . تقوا 6 . تجربه
با توجه به اين شرايط مىفهميم كه اسلام مشورت مسلمان ، عاقل ، نرمخو ، ناصح ، باتقوا و باتجربه را مىپذيرد و از افراد غيرمسلمان ، فاسق ، نادان ، بخيل ، طمعكار ، تندخو ، بىتقوا ، منافق ، سست خرد ، ترسو ، لجوج و بىتجربه استشاره نمىكند .
وَ لا تُدْخِلَنَّ فِي مَشُورَتِكَ بَخِيلًا يَعْدِلُ بِكَ عَنِ الْفَضْلِ وَ يَعِدُكَ الْفَقْرَ وَ لا جَبَاناً يُضْعِفُكَ عَنِ الْأُمُورِ وَ لا حَرِيصاً يُزَيِّنُ لَكَ الشَّرَهَ بِالْجَوْرِ فَإِنَّ الْبُخْلَ وَ الْجُبْنَ وَ الْحِرْصَ غَرَائِزُ شَتَّى يَجْمَعُهَا سُوءُ الظَّنِّ بِاللَّهِ .
بخيل را در مشورت خود راه مده ! چون تو را از احسان بازدارد و از فقر مىترساندف و نيز با فرد بُزدل و ترسو مشورت مكن ! چون در كارها روحيهات را تضعيف مىنمايد . همچنين با
آيين كشور دارى از ديدگاه امام على (ع) (فارسى) — صفحة 64
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٦٤