ثالثاً : ارباب ذوق ، كه از زيبايى و آرايههاى سخن آگاهند ، تعبيرهاى امام عليه السلام را به روايت لهوف زيباتر و از نظر فصاحت ، دلبردهتر مىدانند .
ممكن است ايشان بگويد : تعبيرِ « إنّي راحِلٌ مُصْبِحاً » دليل آن است كه اين خطبه در مكّه ايراد نشده است ؛ چرا كه حركت امام به سوى كربلا ، ظهر روز هشتم ( روز ترويه ) بوده است ، نه بامدادِ آن روز . افزون براين ، امام عليه السلام در شب هشتم ، عزم بيرون شدن از سرزمين مكّه را نداشته است ، بلكه فرداى آن شب ، يعنى همان روز هشتم ناگزير از بيرون شدن بوده است .
در پاسخ اين گفته بايد گفت : « مُصْبِحاً » به معناى فرداست . بر اين اساس حركت امام عليه السلام در ظهر روز هشتم با تعبير « مُصْبِحاً » سازگار خواهد بود . و جالب اين كه ديگران ، جز مفيد در ارشاد ، و طبرى در تاريخ خود ، بر آناند كه همان شب هشتم ، عزم بيرون شدن از مكّه را داشته است . افزون بر اين ، در نقل مفيد و طبرى اشارهاى بر عزم امام نشده است ، تنها چيزى كه در تاريخ طبرى بدان اشارت رفته است ، گفت و گوى ابن عباس با امام عليه السلام و خير خواهى او نسبت به ايشان است ، « 1 » تا اين كه آن حضرت را از اين اقدام باز دارد . و نقل طبرى از ابومخنف نيز ، حاكى از آن است كه امام حسين عليه السلام همان روزهاى پيش از حركت به سوى عراق بر اين تصميم بوده است ، كه از مكّه بيرون برود . بنابراين عزم و تصميم امام عليه السلام ناگهانى و مجبورانه نبوده است .
اكنون جاى اين پرسش است كه اگر امام حسين عليه السلام از پيش مىدانست ، كه تا پايان موسم حج در مكّه نخواهد ماند ، چرا از همان آغاز براى « حجّ » مُحرِم شده است ؟ و بر اساس گفتهء شما ، قهراً مىبايست براى انجامِ عمره مُحرِم مىشد .
و امّا پاسخ اين پرسش ، اين است كه احرام امام حسين عليه السلام به ظاهر براى حجّ و هماهنگ شدن با ديگر حاجيان ، بر پايهء مصلحتى بوده است . او با اين اقدام
هامش
( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 383 .