اختيار كنيد ؟ بله ، اگر تبادر يا انصراف يا اطلاق يا كاشفيت عقلائيه را بپذيريم ممكن است چنين حرفى بزنيم ولى اگر همهء اينها را رد كرديم ، وقتى با يك ماهيت مطلقه برخورد كنيم كه هم با اذن در ترك سازگار است و هم با تهديد بر ترك ، روى چه ملاكى عقل حكم كند كه اينجا نبايد بدون جواب گذاشته شود ؟ عقل در كارهاى خود ، ملاك مىخواهد . اگر بعث مولا وجوبى باشد ، عقل مىگويد : « استحقاق عقوبت بر مخالفت آن مطرح است » ولى در مورد بعث مطلق كه هم با لزوم مىسازد و هم با استحباب و هيچ قرينهاى بر تعيين يكى از دو امر ندارد ، عقل بر اساس چه ملاكى عبد را مأمورْ به موافقت بداند و بگويد : اگر مخالفت كنى استحقاق عقوبت در كار است ؟ لذا به نظر ما راه پنجم براى اثبات استفاده وجوب از هيئت افْعَلْ ، ناتمام است . نتيجهء بحث در ارتباط با راههاى استفادهء وجوب از هيئت افْعَلْ از آنچه گفته شد معلوم گرديد كه تنها راه استفادهء وجوب از هيئت افْعَلْ ، همان تبادر است كه مرحوم آخوند نيز با جملهء « لا يبعد » آن را پذيرفت .
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 257
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٢٥٧