لا يُبصرون بِها ) « 1 » و « عين جاريه » به « عيون » جمع بسته مىشود و « عين » بهمعناى « شخصيت » به « أعيان » جمع بسته مىشود . مثلًا « أعيان الشيعة ، مرحوم سيد محسن عاملى » نام كتابى است كه در ارتباط با زندگى شخصيتهاى شيعه بحث كرده است . اين اختلاف در جمع ، ضربهاى به اشتراك لفظى نمىزند . ولى مفرد در همهء آنها « عين » است چه از نظر ماده و چه از نظر هيئت . امّا اگر در يكى از اين معانى ، مادّه يا هيئت « عين » تغيير پيدا كند و مثلًا در موردى بهصورت « عَيَن » استعمال شود - يعنى سكون حرف دوم آن تبديل به فتحه شود - ديگر نمىتوان ادّعاى اشتراك لفظى كرد . حال مىآييم در ما نحن فيه و به مرحوم آخوند و صاحب فصول رحمه الله و ساير كسانى كه قائل به اشتراك لفظى هستند مىگوييم : امرى كه براى معناى « شىء » - به گفتهء مرحوم آخوند - و معناى « شأن » - به گفتهء صاحب فصول رحمه الله - وضع شده ، لفظش چيست ؟ مىگويند : لفظ آن « أمر » با همين مادّه و همين هيئت است . بهطورى كه اگر كوچكترين تغييرى در مادّه يا هيئت آن پيش آيد ، ديگر چنين معنايى را نخواهد داشت .
همان گونه كه در كلام مرحوم بروجردى ملاحظه شد كه ايشان معناى « امر » - به كسر همزه - را چيز ديگرى دانست . بنابراين ، كسى كه مىگويد : « أمر براى معناى شىء وضع شده است » لفظ موضوع آن عبارت از « أمر » با مادهء معين و هيئت معين است و « أمر » بهمعناى « شىء » هم قابل اشتقاق نيست ، زيرا « شىء » داراى معناى حدثى نيست . « أمر » بهمعناى « شىء » مثل لفظ « انسان » براى معناى خودش و مثل لفظ « شىء » براى معناى خودش مىباشد . در لفظ « شىء » براى معناى « شىء » هم مادّهء معين دخالت دارد و هم هيئت معيّن ، درحالىكه « شىء » قابل تصريف و اشتقاق هم نيست . در نتيجه ما وقتى در ارتباط با لفظ موضوع نسبت به معانى غير حدثيه بررسى كنيم مىبينيم لفظ « امر » مثل لفظ « زيد » داراى مادّهء معين و هيئت معين است بهگونهاى كه
هامش
( 1 ) - الأعراف : 179