اشكال دوم : اين اشكال ، هم بر مرحوم آخوند و هم بر صاحب فصول رحمه الله و هم بر ساير كسانى كه در باب امر قائل به اشتراك لفظى هستند وارد است . اشكال اين است كه معانى امر از سنخ واحد نيستند ، يك معناى آن « طلب » است كه معنايى اشتقاقى و حدثى است ، معناى ديگر آن ، به فرمودهء مرحوم آخوند ، عبارت از « شىء » و به فرمودهء صاحب فصول رحمه الله عبارت از « شأن » و بنابه گفتهء ديگران عبارت از معانى متعددى چون شأن و حادثه و فعل و فعل عجيب و غرض و . . . مىباشد . همهء اين معانى ، غير اشتقاقى مىباشند و جمع آنها بر « امور » مىآيد ، بهخلاف « امر » بهمعناى « طلب » كه بر « أوامر » جمع بسته مىشود و استعمال كلمهء « امور » و « أوامر » بهجاى يكديگر ، صحيح نيست . نكتهاى را كه در باب مشترك لفظى بايد توجه داشت اين است كه در مشترك لفظى ، مغايرتْ فقط در ارتباط با معناست ، خواه تغاير به نحو تضادّ باشد يا به غير نحو تضادّ ، ولى در جانب لفظ ، مغايرتى وجود ندارد . شما كه مىگوييد : « عين براى هفتاد و دو معنا وضع شده است » اگر بخواهيد در مورد آن توضيح دهيد بايد بگوييد ، كلمهء عين ، با مادّهء مخصوص و هيئت مخصوص ، مثل كلمهء « انسان » است . « انسان » ، از نظر لفظ موضوع ، هم مادّهء معين در آن نقش دارد و هم هيئت معيّن . در اعلام شخصى نيز همينطور است . كلمهء « زيد » كه براى مولود خارجى وضع شده است ، هم مادّهء معين و هم هيئت معين در وضع اين لفظ براى آن مولود خارجى دخالت دارد . بنابراين در باب مشترك لفظى اگر گفتيم : « فلان لفظ ، مشترك بين دو معنا يا بيشتر از دو معناست » معنايش اين است كه اين لفظ با تمام خصوصيات و ويژگيهايى كه در ارتباط با مادّه و هيئت دارد ، دو مرتبه وضع شده است . در معناى دوم ، حروف آن و يا حتى حركات حروف آنهم تغيير نكرده است . البته اين در ارتباط با مفرد آن مىباشد ولى در ارتباط با جمعش اينگونه نيست . مثلًا در مورد « عين » كه مشترك لفظى است مىبينيم به حسب معانى مختلفه ، بهصورتهاى گوناگون جمع بسته مىشود ، « عين باكيه » به « أعين » جمع بسته مىشود ، مثل : ( و لَهم أعين
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 22
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٢٢