2 - نظريهء بعض الأعاظم رحمه الله
آيتاللَّه خويى « دام ظلّه » نظريهء زير را از بعض الأعاظم رحمه الله نقل كرده است : وضع عبارت از ملازمهء واقعيهاى بين لفظ و معناست كه اين ملازمه توسط واضع تحقّق پيدا مىكند . بعض الأعاظم رحمه الله در توضيح تعريف خود مىفرمايد : آوردن قيد « واقعيه » منشأ اين نشود كه كسى بگويد : حال كه كلمهء « واقعيه » به كار برده شده بايد ملازمهء فوق تحت يكى از عناوين « جوهر » يا « عرض » باشد . منظور از قيد « واقعيه » كه در تعريف آورده شده هيچيك از اقسام پنجگانهء جوهر و اقسام نهگانهء عرض نيست . مقولات خمسهء جواهر عبارتند از : عقل ، نفس ، صورت ، ماده و جسم . و ملازمهء بين لفظ و معنا داخل در هيچيك از اين عناوين نيست . مقولات نهگانهء عرضيه هم در يك جهت مشتركند كه اگر بخواهند در خارج ، تحقّق پيدا كنند بايد در ضمن موضوع - يعنى جوهر - تحقّق پيدا كنند . درحالىكه ملازمهء بين لفظ و معنا نياز به موضوع و جوهر ندارد . زيرا دو طرف اين ملازمه ، دو طبيعت است . طبيعى لفظ ، ملازم با طبيعى معناست ، خواه اين دو طبيعت در خارج وجود پيدا كنند يا وجود پيدا نكنند . و خواه اين لفظ در اين معنا استعمال شود يا نشود ، فرق نمىكند . ملازمه بين لفظ و معنا در اثر وضع تحقّق پيدا كرده است و اگر تا قيامت هم اين لفظ در اين معنا استعمال نشود ، ملازمه باقى است . بنابراين ، ملازمهء بين لفظ و معنا نياز به موضوع ندارد . ملازمه يك واقعيت است و خواه كسى لفظ را ايجاد كند يا ايجاد نكند ، فرقى در اين ملازمه نمىكند . سپس مىفرمايد : مطرح كردن اين سخن كه « تمام واقعيات بايد تحت جوهر و عرض باشند » صحيح نيست ، زيرا واقعيت داراى معناى اعمى است . واقعياتى وجود دارند كه ربطى به مسائل جوهر و عرض ندارند . در باب ملازمات ، نوعاً اينطور است ، مثلًا ملازمهاى كه
بين زوجيت عدد و انقسام به متساويين وجود دارد تحت عنوان هيچكدام از اقسام