المضادة للقوى العقليه و هى المفهوم عند اطلاق الصوفيه ، و اليه الاشارة بقوله عليه السلام : أعدى عدوك نفسك التى بين جنبيك ، انتهى كلامه .
راقم اين سطور گويد : جهاد با نفس به لحاظ تعلق آن با بدن است كه اوصاف سبعى و بهيمى و شيطانى از اين تعلق پديد مىآيد ، و گرنه نفس با قطع نظر از اين تعلق عقل است و صفات عقل ملكى است و به اقتضاى سرشت خود ناظر به كمال و ديار مناسب خود است كه العقل ما عبد به الرحمن و اكتسب به الجنان ( حديث سوم عقل كافى ) و چون جهاد با نفس به اين عنايت تعلق با بدن است فرمود : افضل الجهاد من جاهد نفسه التى بين جنبيه .
بايد با آن دشمنان همخانه كه قواى حيوانىاند جهاد كرد تا نفس مطمأنه و آرميده و آسوده خاطر به تكامل و اعتلاى خود روى آورد ، و گرنه در خانه او از تهاجم و تنازع اين قواى متضاده حيوانى غوغا وضوضائى است كه هميشه گرفتار آنها است و با آن مشغله هرگز مشعلهاى بدست نياورد ، سعدى گويد :
تو با دشمن نفس همخانهاى * چه در بند پيكار بيگانهاى
و آن حديث شريف اعدى عدوك نفسك التى بين جنبيك ، نيز به همين منوال است كه گفتهايم يعنى نفس به لحاظ تعلق به بدن و متعلقات آن كه زخارف اين نشأه است أعدى عدو مىگردد ، و گرنه با لحاظ مرتبه عقلى خود عبادت رحمن و كسب جنان مىكند ، و آن مجرد بىرنگ چون اسير اين گونه رنگها گردد جنگها پيش آيد سعدى در باب هفتم گلستان گويد : بزرگى را پرسيدم از معنى اين حديث كه اعدى عدوك نفسك التى بين جنبيك ؟ گفت به حكم آنكه هر آن دشمنى را كه به روى احسان كنى دوست گردد مگر نفس را كه هر چند مدارا بيشتر كنى مخالفت زياده كند .