كه ذهن به خروج شعاع از بصر تبادر كرده است آنگاه اين همه اختلاف آراء در ابصار پيش آمده است . و قائلان به انطباع نيز نظرشان همين است و در واقع تنافى منتفى است .
حدس ثاقب و نظر صائب خود را در خروج شعاع از بصر كه در كتب فلسفه منسوب به دانشمندان رياضى است ، از استاد رياضى مسلم در نزد كل ابن هيثم از كتاب عظيم الشأن مرايا و مناظر وى شاهد آورده است .
اين حقير گويد : بسيارى از آراء مختلفه رائج و دائر در زبر ارباب معقول نظير همين اختلاف در ابصار است كه در واقع اختلاف منتفى است . ما را بر اين دعوى شاهد و بينه بسيار است بايد در جمع آراء و بيان وجه جمع ، رساله يا كتابى نوشت لعل الله يحدث بعد ذلك أمرا .
در تأييد نظر شريف تعليقه مذكور گوييم كه مرحوم شيخ بهائى در اوائل مجلد سوم كشكول ( ص 262 ط 1 ) فرمايد :
كل من القائلين بأن الرؤية بالانعكاس و الانطباع لا يريدون الانعكاس و الانطباع الحقيقى . قال المعلم الثانى ابو نصر الفارابى فى رسالة الجمع بين رأيى افلاطون و ارسطاطاليس أن غرض كل منهما التنبيه على هذه الحالة الادراكية و ضبطها بضرب من - التشبيه ، لا حقيقة خروج الشعاع و لا حقيقه الانطباع و انما اضطروا الى اطلاق ذينك اللفظين لضيق العبارة .
در جمع بين الرأيين ، مسأله ابصار مسأله هشتم آنست ( ص 91 - 95 طبع لبنان ) .
سبحان الله كه اين همه مباحث و مسائل مشكل در ابصار فقط اختصاص به نشأت طبيعى انسان دارد و در عالم خواب ، ابصار به وجه اتم تحقق مىيابد و آنگونه مسائل را در آنجا راهى نيست و هكذا فى ساير الحواس .
هزار و يك نكته (فارسى) — صفحة 650
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٦٥٠