نه پنج ساعت و پنجاه دقيقه را كه نصف النهار صاحب گنج است - مجموع وسط و اوج وقت مطلوب در موضع رصد بدست آمد كه پنج ساعت و چهل و پنج دقيقه بعد از ظهر آن روز در موضع رصد وسط شمس و يدلامح ثانيه است و اوج ح يب مط ير ثانيه است . جز اينكه پنج ساعت و چهل و پنج دقيقه بعد از ظهر موضع رصد نسبت با افق تهران مقارن غروب تهران است ، و نسبت به موضع رصد پنج دقيقه قبل از مغرب .
و همچنين در عروض ديگر كه اگرچه ساعات و دقائق نصف النهار آنها به لحاظ مغرب موضع رصد مقدم يا مؤخر خواهد شد ولى صادق است كه بعد از ظهر موضع رصد مجموع وسط و اوج سال و ماه و ايام و ساعات و دقائقى كه آن ساعت و دقائق مثلا مطابق نصف النهار آنها است بدان قدر است آنگاه به حساب كردن حصه ما بين الطلولين مجموع وسط و اوج در بلد مفروض معلوم مىشود . و اگر اختلاف در طول نباشد دانستهاى كه اختلاف عرض محسوب شده است . و اگر اختلاف در عرض نباشد به حصه ما بين الطولين فقط عمل مىشود و اين روشن است . و همچنين است ضابطه در تحصيل اوساط و تقاويم كواكب سته ديگر
نكته 636
آنچه ناقص را بدان انتفاع بود ، كامل را نيز انتفاع بود و لاينعكس .
نكته 637
تكامل برزخى از حيث نقل اعنى بيان منطق وحى أمرى محقق و مسلم است . ولى از جهت بحث عقلى سؤال پيش مىآيد كه تكامل بايد از اعداد ماده و استعداد باشد و نفس انسانى پس از مفارقت از اين نشأه كه دار ماده و استعداد و حركت و تغير است ، به نشأه ديگر كه وراى زمان و مكان و قوه و استعداد است چگونه تكامل مىيابد و مطابق چه قاعده عقلى ، تكامل صورت مىيابد و بوقوع مىرسد ؟
اين سؤال در تكامل برزخى اهميت بسزا دارد ، و مشكلى