نكته 635
حكيم رياضى رصدى مولوى ابو القاسم غلام حسين بن مولى فتح محمد كربلائى جنپورى در فصل اول باب دوم زيج بهادرى در تحصيل تقويم آفتاب فرمايد : پس اگر در موضعى ديگر خواسته باشند ملاحظه كنند كه ساعات و دقايق تفاوت طول موضع مطلوب از موضع رصد چيست الخ ( ص 406 )
اين كمترين در تعليقاتش بر آن در اين مقام نگاشته است كه : بدان همچنانكه تفاوت بين الطلولين را أعنى طول موضع رصد و طول بلد مفروض را محسوب بايد داشت ، همچنين اختلاف ما بين العرضين را ؛ زيرا تفاوت فاحش در زياده و نقصان روز از اين اختلاف پيش مىآيد .
مثلا تقويم شمس در هنگام غروب در عرضى با عرض ديگر تفاوت خواهد داشت اگرچه آن دو افق مختلف در عرض در طول متحد باشند لذا هلال در افقى قابل رؤيت است بخلاف افق ديگر كه آن دو افق مختلف در عرض و متحد در طول باشند . و مصنف اعنى صاحب زيج بهادرى رضوان الله تعالى عليه ، اختلاف ما بين العرضين أعنى عرض موضع رصد و عرض بلد مفروض را در اين عبارت خود كه فرمود : « و ساعات و دقائق و ثوانى تامه جمع كنند » آورده است فتبصر .
مثلا در غروب بيست و نه 29 هلالى شهر رمضان المبارك يكهزار و سيصد و نود و پنج 1395 ه ق هلال ماه شوال را به افق تهران از زيج بهادرى استخراج كردهايم . آن روز مطابق سيزدهم 13 ميزان است و نصف النهار آن روز در افق تهران پنج ساعت و چهل و پنج دقيقه است . و در صاحب گنج موضع رصد زيج بهادرى پنج ساعت و پنجاه دقيقه است . در مقام عمل وسط و اوج سر سال را با وسط و اوج ماه ناقصه و ايام حاضره ناقصه و ساعات و دقائق تامه به افق تهران كه پنج ساعت و چهل و پنج دقيقه بعد از ظهر است حساب كردهايم و جمع كردهايم -