نكته 609
در تمهيد القواعد فى شرح قواعد التوحيد نظر عمدهء ماتن و شارح در دو مسأله است ، يكى مسأله توحيد يعنى اثبات وحدت مطلق الوجود و وجوب آنست ، و ديگر مسأله معرفت نفس انسانى كه مظهر اتم آن حقيقت مطلقه واجب الوجود است . در مسأله توحيد محط نظر و اهتمام آندو چيز است يكى رد شبههاى كه از شيخ اشراق سهروردى ناشى شده است كه وجود مجرد مفهوم عام است كه در حقيقت مفضى به نفى تحقيق وجود است ؛ و ديگر اثبات تحقيق عين وجود مشترك است ، بدان نحو اشمخ كه موضوع بحث علم شريف عرفان است ، و در ضمن شبهههايى را كه بر موضوع مسائل عرفانى ايراد كردهاند جواب مىدهد . و قول مشاء را كه حقيقت واجب طبيعت ملزوم مطلق وجود است رد كرده است ، و همچنين تشكيك در وجود را بدان نحو كه مشاء قائلاند رد كرده است . و مسائلى چند از قبيل وجوب وجود را بدان نحو كه عارفان معتقدند اثبات كرده است . و همچنين مطلق بودن وجود را به اطلاق حقيقى احاطى و تميز محيط را از محاط اثبات كرده است كه تميز به تعين احاطى است نه بتعين تقابلى ، و اين از مسائل مهم در فن عرفان است . و همچنين اين رسالهء موجز وزين و رصين بسيارى از مسائل و فوائد علمى را به اختصار بلكه برمز و ايماء و اشاره در بردارد كه دال بر كثرت تضلع و تبحر ماتن و شارح در مباحث عقلى و حقائق عرفانىاند .
و در مسأله نفس نيز شبهههايى كه در سير و سلوك نفسانى ، و وجدان و شهود عرفانى ايراد كردهاند جواب مى - دهند ، و در آداب سير و سلوك راهنمائيهايى دارند ، و در معنى مراقبت داد سخن دادهاند ، و در تصفيه و تزكيه و فوائد و نتائج بر آن بنحو اجمل بحث كردهاند ، و رساله را به فائدهاى كثيرة - الجدوى خاتمه دادهاند كه ملاك تميز حق و باطل در مكاشفات سالك چيست ؟