اگر بلد مفروض شرقى مكه باشد ؛ و از نقطه شمال بسوى مشرق مىشماريم و پيش مىرويم اگر بلد مفروض غربى مكّه باشد ، به هر جا كه منتهى شد از مركز دائره كه موضع بلد مفروض است به همان نقطه منتهى إليها خطّى مستقيم وصل مىكنيم كه خط سمت قبله است ، و آن نقطه منتهى اليها نيز نقطه سمت قبله است ، و حاجت به اخراج خطّ طولى و خطّ عرضى نيست بلكه مطلوب بدون آن دو تمام است .
بدان كه تعيين سمت قبله از دائره هنديه فقط در همين يك صورت تحقيقى است ، و باقى صور تقريبى است به تفصيلى كه در رسالهء سى فصل در تعيين خط زوال ، و خط مشرق و مغرب اعتدال ، و تحصيل سمت قبله آفاق از طريق دائره هنديه كه مكرر به طبع رسيده است ، تقرير و تحرير كردهايم .
كلمهء 146
اگر در دائره هنديه بجاى شاخص مخروطى « شاخص صفيحى » بر امتداد خط نصف النهار كه در سطح دائره نصف النهار است نصب كنند ، زوال ظل سطح غربى شاخص صفيحى در مطلق آفاق معظم معموره - اعنى چه آفاقى كه آفتاب در وقت رسيدنش به فلك نصف النهار به سمت رأس برسد و يا نرسد كه در جهت شمال و جنوب سمت الرس باشد - علامت اوّل ظهر حقيقى است .
شگفت اين كه در همه كتب فقهى كه متعرض دائره هنديه شدهاند فقط همان شاخص مخروطى را نام بردهاند ، با اين كه اول كسى كه شاخص صفيحى را براى تعيين ظهر حقيقى به كار بسته است حضرت خاتم انبياء محمد مصطفى - صلّى اللّه عليه و آله و سلم - بوده است ، تفصيل آن را در درس 95 و 96 دروس هيئت و ديگر رشتههاى رياضى تحرير كردهايم .
كلمهء 147
اين كلمه عليا رسالهاى وجيز و عزيز ، متفرد به تحقيقى انيق و دقيق در بيان