بدون سابق يافت نشود و سابق بدون لا حق يافت بشود چون سبق واحد بر اثنان كه سبق سبب ناقص است ، و سبق به ذات چون سبق علت تامه بر معلولش كه مقدم علت وجود متاخر است پس چنان كه به وجود بر او مقدم است به وجوب نيز بر او مقدم است . چون اقسام سبق و لحوق معلوم گردد ، اقسام معيت نيز معلوم خواهد شد .
مرحوم علامه در شرح تجريد ( مساله سى و سه ) پس از بيان اقسام پنجگانه تقدم فرمود ثم المتكلمون زادوا قسما آخر للتقدم و سموه التقدم الذاتى و تمثلوا فيه بتقدم الامس على اليوم فانه ليس تقدما بالعلية و لا بالطبع و لا بالزمان و الا لاحتاج الزمان الى زمان آخر و تسلسل ، و ظاهر انه ليس بالرتبة و لا بالشرف فهو خارج عن هذه الاقسام .
مرحوم حاجى در منظومه اقسام سبق را هشت قسم آورده است پنج قسم مذكور و سبق بالماهيه كه آن را سبق بالتجوهر نيز گويند ، و سبق بالحقيقه ، و سبق بالدهر و السرمد و گفته است سبق بالحقيقه را صدر المتالهين بر اقسام سبق افزوده است و سبق دهرى و سرمدى را ميرداماد .
سبق بالتجوهر يا بالجوهر كه به سبق بالماهيه نيز تعبير مىگردد تقدم علل قوام يعنى اجزاى ماهيت نوعيه كه جنس و فصل است بر خود ماهيت نوعيه است ، و مقابل آن
يادنامه مفسر كبير استاد علامه طباطبائى (فارسى) — صفحة 483
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٤٨٣