از كمال بسوى نقص نخواهد بود .
نهم - جهان ماده يك واحد حقيقى سيال است كه به سمت ثبات و تجرد حركت مىكند . « 1 »
دهم - توجيه ارتباط متغير با ثابت و همچنين تصحيح پيوند حادث زمانى به مبدء قديم است و بهترين راهى كه حكماء پيشين در اينباره مىپيمودند اين بود كه براى جسم سپهرى حركتى مستدير قائل بودند كه يك جهت ثابت داشت و يك جهت متغير و گاهى با حركت توسطيه و قطعيه اين مشكل را حل مىكردند و گاهى بادوام اصل حركت و تجدد اوضاع مخصوص آن اين پيوند را برقرار مىنمودند ، ولى سرانجام اشكال بر طرف نميشد زيرا با فرض قبول همه آن مبانى اين سئوال مطرح است كه پيوند بين دو جهت يك متحرك و ارتباط ميان دو چهره يك شئ و ربط بين دو حالت يا وجهه و مانند آن براى يك چيز چگونه توجيه مىشود و اگر چيزى از آن جهت كه ثابت است به مبدء ثابت ارتباط داشته و فيض را دريافت كند و از آنجهت كه متغير است واسطه دريافت تدريجى فيض براى امور متغير و مادى باشد ، آيا اين دو جهت در طول يكديگرند يا نه و اگر در طول علل نباشد كه وساطت معنى ندارد و اگر در طول علل باشند و خود آنها نيز در طول يكديگر باشند
هامش
( 1 ) - حاشيهء ج 3 ص 62 و 182 از اسفار