آنهائيكه هرزه خوراك مىشوند ، هرزه كار مىگردند ، كسانى كه هرزه شنو مىشوند ، هرزهگو مىگردند . وقتى واردات انسان هرزه شد ، صادرات او هم هرزه و پليد و كثيف مىشود . حضرت وصّى امير المؤمنين عليه السلام ، فرمود :
« و اعلم انّ كلّ عمل نبات ، و كلّ نبات لا غنى به عن الماء ، و المياه مختلفة ، فما طاب سقيه ، طاب غرسه و حلت ثمرته ، و ما خبث سقيه ، خبث غرسه و أمرّت ثمرته » . « 1 »
بهبينيد چهقدر كلام بلند است ؟ ! فرمود : عمل نبات است ، و هيچ نبات از آب بىنياز نيست ، و آبها گوناگوناند ، هر آبى كه پاك است ، آن نبات هم پاك و ميوهاش شيرين خواهد بود ، و هر آبى كه پليد است ، آن نبات هم پليد و ميوه او تلخ است .
خود عمل ، حاكى است كه از چه آبى روئيده شده است . بارى ، غرض ما اين بود كه همنشينى اثر دارد ، خوشا به حال كسانى كه همواره مصاحبت با خدايشان دارند ، جليس و انيس آنان خدايشان هست ، اين فرقه سوخته جان و رواناند ، و آدابدانان ديگرند .
موسيا آدابدانان ديگرند * سوخته جان و روانان ديگرند
آنهائى كه همنشينى با خداوند عالم دارند ، كسانى هستند كه اسماء جمالى و جلالى خداوند سبحان در ايشان رسوخ كرد ، جوادند ، رحيمند ، عطوفند ، عالمند و همچنين داراى ديگر اسماء اللّه هستند . اينها آداب خاص دارند و آن كس كه متأدب به آداب اللّه شده است از شش جهت چشمههاى معارف از حقيقت او جوشش مىكند .
اين سير انفسى مهمتر از سير آفاقى است . سير آفاقى نهايت آن ، معرفت فكرى و علم حصولى است « اولئك ينادون من مكان بعيد » سير انفسى غايت آن معرفت شهودى است كه « لم اعبد ربا لم أره » .
درست است كه همه كلمات آياتند و آيت علامت و نشانه هست ، و بيان
هامش
( 1 ) . نهجالبلاغه ، خطبه 152 ، آخر خطبه .