درس 78 : مراعات شروطى چند در تصحيح عمل دائره هنديه براى تحصيل خط نصف النهار حقيقى
براى تحصيل خط نصف النهار مقرون به صحت و مطابق واقع تقريبا ، مراعات چند شرط ضرورى است كه به بيان آنها مى پردازيم :
صحت عمل به دائره هنديه براى تحصيل خط زوال مبتنى است بر اين كه شمس در حين وصول رأس ظل به محيط دائره قبل از زوال و بعد از زوال بر يك مدار از مدارات يومى موازى با معدل النهار باشد ، و به عبارت أخرى بر يك مقنطره از مقنطرات باشد تا هر دو ارتفاع آن در دو وقت ياد شده متساوى و بر بعد واحد از نصف النهار باشند .
و اين معنى على التحقيق حاصل نمى شود بدان علت كه در درس هفتاد و دوم گفته ايم حركت وسطى شمس در شبانروز نطح و اندى است كه قريب به يكدرجه است . پس چون شمس در حركت است در حين وصول رأس ظل به مدخل و مخرج دائره ، بر يك مدار يومى و بر يك مقنطره ارتفاع نتواند بوده باشد ، مگر اين كه وصول شمس به نصف النهار در يكى از دو انقلاب صيفى و شتوى باشد و اين نادر الوقوع است .
در دروس پيشين دانسته ايم كه اسناد حركت ياد شده به خورشيد يا به زمين در نتيجه عملى يكسان است .
بسبب حركت نام برده ميل شمس از معدل النهار پيوسته دگرگونه است ، و به خصوص جاهايى از دائره شمسيه اعنى منطقة البروج كه از منقلبين دورند و دو