منظور نهند ، هرگاه حباب درون آن در وسط لوله آن به نحو استواء و استقامت قرار گرفته است دليل است كه آن سطح موزون است و گرنه نشيب و فراز دارد . و لوله نيز از شيشه و يا طلق و مانند آنها است كه حركت و وضع و حالت حباب را به ناظر آن ارائه مىدهد .
آلت ديگر گونيا است . و آن مثلثى متساوى الساقين از چوب يا فلز است كه وزن دو ساق آن علاوه بر تساوى باهم برابر باشند و گرنه مقصود بحصول نرسد . و بر منتصف قاعده آن نشانى كنند ، و از رأس مثلث شاقولى در آويزند ، و آن خيطى بود كه بر يك طرف آن جسمى ثقيل آويخته باشند . و بعضى زاويه رأس آن را براى امتحان زواياى عمارت و غير آن قائمه سازند . و يك صورت آن اين است ( ش 78 ) كه ساده ترين صورتهاى ديگر آنست . پس مسطره اى متوازى السطحين و
( شكل شماره 78 ) مصحح الوجه آراسته را بر سطح معمول نهند ، و وسط آن را ثابت داشته اطراف آن را دور دهند ، به نوعى كه همه جاى آن مماس سطح ارض باشد ، و روشنى ميان سطح زمين و مسطره ظاهر نشود ، پس قاعده گونيا يا طراز را بر آن مسطره نهاده دوباره مسطره را دور دهند ، و در هر موضع كه شاقول از نشانه منتصف قاعده ، و يا حباب از وسط لوله طراز متمايل و منحرف شود آن جانب را بلندتر و يا خلاف وى را پست تر سازند ، و همچنين اين عمل را در همه جاى آنسطح معمول بجاى آرند تا هنگامى كه شاقول بر نشانه ياد شده ، و يا حباب در وسط لوله آن راست بايستد و ديگر منحرف نگردد ، پس آن سطح موزون و موازى سطح افق خواهد بود .
غرض اين است كه بايد پاره اى از روى زمين خواه بدستور بالا و خواه بروش
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 547
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٥٤٧