درس 73 : تحصيل خط زوال از دائره هنديه
نگارنده رساله اى بنام سى فصل در تعيين خط زوال ، و خط مشرق و مغرب اعتدال ، و تحصيل سمت قبله آفاق از طريق دائره هنديه تصنيف كرده است كه چند كرت بچاپ رسيده است ، از آن جمله با ده رساله ديگر راقم به فارسى در موضوعات گوناگون از توحيد و امامت و معرفت نفس و چند مطلب رياض در مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى به اسم « يازده رساله فارسى » بحليت طبع متحلى شده است . و باز رساله ا ى ديگر در ظل تصنيف كرده است كه نيز يكى از رسائل يازده گانه ياد شده است . اكنون بفضل حق سبحانه وقت آن فرا رسيده است كه هر يك از دو رساله ياد شده به ترتيب در اين دروس عنوان شود تا مسائل هر يك به خوبى دانسته شود ، و با به كار بستن دستور آن يافتن خط زوال و سمت قبله بلاد و مطالب مفيد ديگر در هر جا براى ما آسان بود . و هرگاه در اثناى مسائل هر يك از دو رساله نام برده نياز بتوضيح و تبيين پيش آمده است آنچنان كه شايسته بحث و در خور نقل است بتدوين و تحرير آن مى پردازيم . و نيز طايفه اى از يادداشت ها كه در پيرامون اين مسائل داريم با روى آوردن مطالب مناسب بدانها تقديم مى داريم . پس گوييم :
سخن در بيان خط زوال ، و مشرق و مغرب اعتدال ، و تحصيل سمت قبله آفاق از طريق دائره هنديه است .
تعريف ، هر يك از دو خط زوال و اعتدال در دو درس بيست و يكم و بيست و دوم گفته آمد . دائره هنديه در السنه علماى دين دائر ، و در كتب و رسائل هيوى و