كه « : مردم از جذب آهن ربا آهن را تعجب مى كنند ، و از جذب و تصرف تسخير نفس مر بدنشان را تعجب نمى كنند » به درس بيست و هفتم « دروس معرفت نفس » رجوع بفرمائيد .
8 و آن كه گفته است « : و در اطلس بلاك در سنه 1267 هباسمه شده » . . . بلاك نام دانشمندى انگليسى است در جام جم گويد « : اطلس بلاك در شهر ادن برگ ( اسكاتلند انگليس ) در سنه يكهزار و هشتصد و پنجاه و يك مسيحى مطابق يكهزار و دويست و شصت و هفت هجرى چاپ شده است . ( ص 43 جام جم ط 1 ) . عبارات كتاب هيأت يا وقت و قبله محمد شوشترى كه در درس قبل نقل كرده ايم ناظر به عبارات جام جم است .
لغت « باسمه » بمعنى چاپ شدن است ، چنان كه در جام جم گفته است « : چاپ شده است » . مرحوم سيد محمد على داعى الاسلام در فرهنگ نظام گويد :
« باسمه : نقش كردن و چاپ كردن روى پارچه و كاغذ . مثال : روى چلوارى باسمه مى كنند قلمكار مىشود . مثال ديگر : در مطبعه حروفى اصفهان كه در زمان فتحعليشاه قائم شده كتب بسيارى را باسمه كردند . در ابتداى اختراع مطبعه در ايران چاپ كردن را باسمه كردن مى گفتند ، ليكن اكنون طبع كردن و چاپ كردن گويند . باسمه تركى است ، و طبع عربى ، و چاپ چينى . باسمه چى : چاپ چى ، قلمكار و غيره ، و طبع كننده كتاب » .
در جام جم بعد از نقل مقادير درجات انحراف مغناطيسى بلاد جدول مذكور در درس قبل از اطلس بلاك گويد :
« اين انحراف و ميل نيز به مرور ايام در همه جا تغيير و تبديل مى يابد ، چنانچه اين زمان در طهران چهار درجه به جانب مغرب انحراف دارد ، احتمال مى رود كه بعد از پنجاه سال انحراف او شش درجه به جانب مغرب بشود ، يا اين كه از چهار درجه نيز كمتر باشد ، و وقتى نيز هيچ انحراف نداشته باشد ، و هنوز دليل اين اختلاف معلوم نشده است » . ( ص 44 ) .
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 808
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٨٠٨