رابعة النهار . و در نباتات مانند عشقه كه آن را به فارسى لبلاب خوانند . و در جمادات مانند همين مغناطيس . و در مركبات جماديه مانند كهربا و امثال آن . بلكه بعضى آن را در اعداد قائل شده اند ، و گفته اند هر دو عدد كه مجموع كسور هر يك مساوى باشد با عدد ديگر مثل عدد دويست و بيست با عدد دويست و هشتاد و چهار كه مجموع كسور عدد اول با عين عدد ثانى متساوى باشند ، و كسور عدد ثانى مساوى اند با عين عدد اول كما لا يخفى على المحاسب . و چنين دو عدد را از اعداد متحابه دانند ، و علماء اعداد و طلسمات در تحبيب طالب و مطلوب اين دو عدد را با عدد اسم هر دو در مربعات پر كنند به انحاء مختلفه ، و گويند به حسب تجربه يافته ايم موجب تحبيب عظيم است .
بالجمله كيفيت تعشق در انواع موجودات حاصل است كه يكى از آنها مغناطيس است نسبت به جذب حديد . بلكه بقول بعضى صادر اول همان محبت است ، نظر به حديث قدسى مشهور كنت كنزا مخفيا فأحببت اه ، و شك نيست كه سبب نظام عالم محبت است كه همان منشأ جميع حركات اهل عالم است كما لا يخفى » .
و در كتاب جام جم نقل كند كه :
« اول كسى كه خاصيت حركت مغناطيس را از هر سمت بجانب شمال استنباط نمود « راجر بكان ايلچستر » نام است كه در اواخر رجب سال ششصد و نود و سه هجرى وفات نمود . و چون در مغناطيس سه كيفيت و صفت است يكى جذب آهن كه واضح است ، ديگر حركت و ميل آن به جانب شمال چنان كه در آلات قطب نما محسوس مىشود و اين نيز ظاهر و روشن است ، و صفت سيم آن اين است كه سوزن و ميل مغناطيس از نقطه شمال و جنوب گاهى منحرف گردد به طرف مغرب يا مشرق و اين كيفيت به حسب اختلاف ازمنه و امكنه مختلف باشد .
و اول كسى كه اين صفت او را معلوم نمود « رابرت نارمن » بود از حكماى لندن در سنه نهصد و هشتاد و هشت ( 988 ) هجريه .
و قطب نماى ملاحى را حكيم « فلويوجيوجا » در سال هفتصد و دو هجرى ( 702 ) هجرى اختراع نمود . بقول ميرزا جعفرخان مشيرالدوله در كتاب حسابش در سنه
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 797
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٧٩٧