درس 111 : قطب مغناطيسى و قطب جغرافيائى زمين ، و قطب نما و قبله نما
اين درس دنباله درس پيش است . چنان كه در درس قبل گفته ايم معرفت به قطب جغرافيائى و قطب مغناطيسى زمين ، براى تحصيل خط نصف النهار حقيقى كه در امتداد قطب شمال و جنوب جغرافيائى است نه مغناطيسى اهميت بسيار بسزا دارد . و براى بدست آوردن قوس انحراف قبله بلاد و خط سمت قبله ، بايد توجه داشت كه شمال و جنوب مغناطيسى با شمال و جنوب جغرافيائى اشتباه نشود . اغلب و اكثر مردم بدين مطلب اهم توجه ندارند . جاى بسى شگفتى است كه چگونه جناب علامه حيدرقلى سردار كابلى قدس سره الشريف كه خود استاد متبحر در علم فلك و رياضيات عاليه بوده است ، در رساله گرانقدر « تحفة الاجله في معرفة القبلة » بدان اشارتى نفرموده است . اكنون در ده شماره در بيان برخى از عبارات كتاب ياد شده در درس قبل گوئيم :
1 آن كه گفته است « : و از جمله آلات مصنوعه » . . . آنچه كه در تعريف دستگاه قطب نما آورده است ، بيان صورت صنعت يك نوع آنست . قطب نما را انواع گوناگون است بدين معنى كه به اشكال مختلف ساخته شده است ، چنان كه در حدود ده نوع صنعت قطب نما در تصرف راقم است يك نوع آن به نام « آيينه گيتى نم ا » است كه در درس نود و پنجم آن را وصف كرده ايم . و عمده در انواع قطب نما ، عقربه مغناطيسى است كه بر صفحه اى مدرج نصب شده است بگونه اى كه بر آن دور مى زند و در حالت سكون يك سر آن به سمت قطب شمال مغناطيسى ، و سر ديگران به سمت قطب جنوب مغناطيسى خواهد بود . اين عقربه