كنيم » . . . ( ص 528 و 529 )
پيش از زيج بهادرخانى ، زيج محمد شاهى معمول به بود ، و آن را نسبت به زيج الغ بيكى كه پيش از او بوده است زيج جديد مى گفتند ، لذا زيج بهادرى را نسبت به زيج محمد شاهى زيج أجد خوانده است .
و مرادش از « طول موضع رصد » طول موضع رصد زيج بهادرى است . و در درس سى و پنجم گفته آمد كه « بلده صاحب گنج يعنى مقام گيا كه من مضافات صوبه بهار ، و موضع توليت رصد اين زيج است » ، و اين عبارت از خود زيج بهادرى است ( ص 57 ) .
جدول اطوال بلاد در زيج بهادرى نسبت به موضع رصد ياد شده يعنى مرصد آن به حسب ساعات و دقائق و ثوانى زمانى ، و نيز عروض بلاد با تعيين جهت و اقليم و مملكت از صفحه 392 تا صفحه 401 آن گفته آمد . و در مقابل بعضى از بلاد حرف « ق » گذاشته است كه علامت تحقيق عمل آن جناب در تحصيل طول و عرض آن بلاد است .
مثلا راجع به قم چنين آمد : طول 2 ساعت و 20 دقيقه و 4 ثانيه غربى آن يعنى غربى مرصد مذكور عرض 34 درجه و 45 دقيقه شمالى . اقليم 4 . مملكت فارس .
و راجع به خان بالغ چنين آمد : طول 17 دقيقه و 16 ثانيه شرقى آن يعنى شرقى آن يعنى شرقى مرصد مذكور عرض 46 درجه شمالى ، اقليم ششم . مملكت تركستان .
و راجع به بنارس هند چنين آمد : بنارس ق ، طول ه مد ثانيه . عرض إله م دقيقه شمالى . اقليم 2 . مملكت هند .
دليل اين طريق أعنى طريق دوم ياد شده در واقع به همان دليل طريق اول بازگشت مىكند و هر دو به يك وجه اند ، جز اين كه در طريق دوم تسهيلى به كار رفته است كه مسافت طولى جغرافيائى بلاد به حسب ساعات و دقائق و ثوانى زمانى نسبت به مبدء ثابتى كه مرصد زيج ياد شده است ، حساب شده در دست محاسب است .
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 777
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٧٧٧