است » يعنى عرض صاحب گنج محل رصد زيج بهادرى 24 درجه و 48 دقيقه است ، و شمالى است ، و همين مقدار را در صفحه 392 زيج مذكور در تعيين اطوال و عروض بلاد آورده است ، و لكن در صفحات 365 و 366 و 367 كه جداول مطالع البروج ، و ساعات نصف النهار و كهرى هاى تمام روز به افق بلده صاحب گنج موضع رصد است عرض آن را كه ( جه ) مح ( قه ) ( 25 48 ) آورده است . البته يكى از اين دو ناصواب است و سهو از كاتب است و در غلطنامه هم نيامده است ، و در جامع بهادرى هم در طول و عرض مرصد مذكور چيزى نيافته ايم .
جناب سردار كابلى در « تحفة الاجله في معرفة القبلة » عرض شهر « گيا » را كه مرصد صاحب گنج در آنجا واقع بود چنين آورده است « : كيا من بلاد الهند ب ، العرض ش : ( 24 ( جه ) 48 ( قه » و لفظ ب اشاره است به اين كه طول و عرض جغرافيائى بلد تقريبى است ، چنان كه پيش از جدول طول و عرض بلاد تحفه تنصيص فرموده است . به صفحه 541 و « 548 دروس معرفة الوقت و القبلة » رجوع بفرمائيد .
و نيز آن جناب ( مرحوم سردار كابلى ) در تعليقه اى بر صفحه 392 زيج بهادرى كه به خط مباركش در تصرف راقم است فرموده است :
« صاحب گنج محل رصد واقع است در بلده گياه از بلاد بنگاله كه در جنوب مغرب بهار به مسافت 43 ميل انگليسى واقع است . طول گيا از گرينوش فه ط لو ثانيه ( 36 9 85 ) شرقى ، و عرض گيا شمالى كد مط حثانيه مى باشد ( 3 49 24 ) . و طول بهار شرقى فه لح مح ثانيه ( 48 38 85 ) ، و عرض بهار كه به لا ثانيه شمالى است ( 31 15 25 ) ، چنانچه از تقويم البلدان الكساندر كت جانستن انگليسى استخراج نموده ام » .
بنابراين بايد « كد » صحيح باشد و « كه » اشتباهى از كاتب .
اهتمام ما به عبارات زيج بهادرى بدين سبب است كه در بعد تعليم و تدريس استخراجات فلكى در اين دروس از اين زيج صورت مى گيرد . و اين فقير نيز كه در
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 780
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٧٨٠