درس 109 : تحصيل مقدار طول جغرافيائى بلاد به سه طريق
اين درس دنباله درس پيش است . از زيج بهادرى نقل كرده ايم كه دانستن طول بلد را سه طريق است ، يك طريق آن را كه مناسب با بحث مى نمود نقل كرده ايم ، چه خوب است كه در دنبال آن به دو طريق ديگر نيز آشنا شويم ، و بعضى از اشارات را در اين امر تقديم بداريم .
از درس چهلم تا چهل و ششم كه هفت درس اند ، در طول جغرافيائى بلاد ، مطالبى بسيار سودمند و ارزشمند تحرير شده است ، اين مباحث كه اكنون در طول بلد به ميان آمد متمم آن مطالب اند .
در زيج ياد شده پس از تقرير طريق اول ياد شده گويد :
طريق دوم « : از زيج جديد ساعات محسوبه حالات مذكوره خسوفى كه واقع شود به طول موضع رصد معلوم كنند ، و بلدى كه طول آن مجهول باشد رصد ساعات همان خسوف كنند ، اگر ساعات مرصوده مثل محسوبه باشد طول موضع رصد و بلد واحد باشد ، و الا از تفاضل طول معلوم كنند » .
بيان :
مرادش از زيج جديد ، همان زيج بهادرى يا بهادرخانى است ، زيرا كه زيج هر صاحب زيج نسبت به زيج پيشين ديگران زيج جديد است كه معمول به مردم عصر و زمانش مى گردد . و گاهى زيج بهادرى را « زيج أجد » مى خواند ، يعنى زيج جديدتر . مثلا در اول فصل دوم باب ششم آن در اعمال كسوف گويد :
« و براى معرفت كسوف نيز مانند معرفت خسوف دو طريقه است : يكى طريقه جدول ، دوم طريقه عمل ، و ما در اين زيج أجد و أسعد هر دو طريقه بيان