خويش را بهر ابد نيك بسازيد به علم
عمل و علم دو سازنده انسان آمد
حمد لله كه حسن تا زنداى خوش دوست
ارجعى را بشنيده است غزلخوان آمد
و لكن تا به سر مرز رفتيم و به عنايت الهى مشمول
« وَ يُرْسِلُ الْأُخْرى إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى »
شديم
« ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ » *
. پس از آن واقعه چنان كه آگاهيد درسهايم تا چندى ناگفته بماند ، و دنباله سال به درس حكمت صبح ، و عرفان عصر سپرى شد ، و اين درس فلكى با همه شوق و ذوقم بدان يك بار بكنار رفت . و در حقيقت دوريش برايم تلخ بود كه سنة الوصل سنة ، و سنة الهجر سنة . ولى حافظ شيرين سخن نيكو گفته است كه :
از دست غيبت تو شكايت نمى كنم
تا نيست غيبتى ندهد لذتى حضور
اميد است كه به إمداد الهى در جمع مجمع قدسى شما ، خسران گذشته را جبران كنيم .
از پريشان روزگارى حسن بنگر كه وى
سرخوش اندر مجمع جمع پريشان است و بس
سخن در نسبت محيط دائره به قطر آن ، و تقسيم آن به 360 درجه ، و تقسيم اين به 120 جزء بود كه نسبت محيط هر دائره با قطر آن سه برابر و كسرى است ( 3 14 ) . و دانسته ايم كه اختيار كردن عدد 360 در تقسيم محيط دائره بدين علت است كه اقل عددى است كه رؤوس كسور به استثناى سبع از آن حاصل مى گردد و از عدد « 2520 » اگر چه همه كسور تسعه كه رؤوس كسورند بدون استثناء حاصل مى شوند ، و لكن اقل عدد نيست و به قلت عدد أعمال رياضى آسان مى گردد . و از قانون ناصرى حكايت كرده ايم كه « در مملكت فرنگستان خواستند محيط دائره را به 400 جزء متساوى قسمت نمايند و لكن ملتفت گشتند كه عدد 400 را آنقدر كسور نيست كه در 360 يافت مىشود لذا رجوع به تقسيم سابق نمودند » . و نيز سير تاريخى تقسيم دائره در درس 103 دانسته شده است . و همچنين مطالبى چند در پيرامون نسبت محيط دائره به قطر آن گفته آمد . اكنون سزاوار است كه به دنباله موضوع بحث ، تحقيق گرانقدرى را كه در رساله « تكسير