از مدينه تا مكه به مسافت قريب صد فرسنگ است . هيچ كس نقل نكرده است كه رسول الله به قواعد رياضى و آلات نجومى توسل جسته باشد با اين كه در مراقبت به تمام احوال و اوضاع آن جناب اهتمامى اكيد و شديد داشتند ، چنان كه كتب سير شهودى عادل اند ، و « شمائل محمديه » ترمذى بر گفتار ما حجتى قاطع است كه پنجاه و چهار باب است حتى بابى در نعلين و بابى در انگشترى آن جناب است ، مردمى كه تا در وصف نعلين و انگشترى پيغمبر اكرم بابى تنظيم و تبويب كرده اند ، اگر در تحصيل سمت قبله مدينه و بناى ديوار غربى مسجد آن براى تعيين ظهر آلات و ادوات رياضى و كتب فن به كار برده بود ، مى نگاشتند . حق آنست كه شيخ اجل سعدى در اول بوستان گفته است :
يتيمى كه ناخوانده ابجد درست
كتبخانه هفت اقليم شست
و حافظ شيرين سخن گفته است :
نگار من كه به مكتب نرفت و خط ننوشت
بغمزه مسأله آموز صد مدرس شد
و نگارنده گفته است :
بنگر كه يارم آن قبله كل
وان وحى مهبط و ان عشق مربط
ام الكتاب است و لوح محفوظ
ناخوانده يك حرف ننوشته يك خط
چون مدينه و مكه تقريبا در سطح يك دائره نصف النهار قرار گرفته اند و اندكى طول مدينه از مكه بيشتر ، و عرض مدينه نيز قريب چهار درجه بيشتر از عرض مكه است ، رسول ( ص ) فرمود « : محرابى على الميزاب » كه به استقبال ناودان ايستاد زيرا كه قبله مدينه اندكى از جنوب بسوى مغرب منحرف است و ناودان كعبه در جانب غربى كعبه است فتبصر .
انسانى كه بدون به كار بردن قوسهاى طول و عرض و ادوات نجومى به فاصله صد فرسنگ بر خطى قرار بگيرد و مواجه ناودان كعبه بايستد و بگويد « محرابى على الميزاب » كه براى ديگران با به كار بردن آلات و قواعد رياضى آن روز ميسور نباشد ، كسى است كه ينظر بنور الله .
تبصره :
آن كه در صدر اين درس گفته ايم « : قبله مدينه طيبه تنها معجزه فعلى