چند سطرى از رساله « تعيين سمت قبله مدينه » را كه رساله ششم يازده رساله فارسى مطبوع است نقل مى كنيم : يكى از امورى كه پس از تعيين قبله مدينه به اعجاز رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم ذكر آن اهميت بسزا دارد تعيين زوال ظهر به دستور آن حضرت است . براى تعيين خط نصف النهار راههاى گوناگون با إعمال قواعد هيوى و هندسى و آلات رصدى است كه اكنون به يك راه آن با به كار بردن دائره هنديه آشنا شده ايم . اما رسول اكرم ( ص ) در مدينه مسجد ساخت ، اعنى بناى ديوار مسجد پيغمبر به دستور آن حضرت بود كه ديوار طرف غرب را درست محاذى دائره نصف النهار يعنى در سطح آن بناء نهاد ، و به مردم تفهيم كرد تا زوال ظهر را بدان نحو كه تقرير كرده ايم از روى آن تشخيص دهند . جناب استاد علامه ذوالفنون آية الله العظمى شعرانى روحى فداه در كتاب راه سعادت در اين موضوع فرموده است :
« ديگر از معجزات حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم آنست كه در مدينه مسجد ساخت و محراب آن را به جانب كعبه كرد و درست آمد بى آن كه وسائل نجومى به كار برد . و نيز اوقات نماز را روى سايه ديوار مسجد به طرز بديعى معين فرموده است كه بعد از اين در رياضيات قديم و زيج ها تعيين اين ظل بسى به كار آمد و به استخراج آن همت گماشتند .
توضيح آن كه ديوار مسجد پيغمبر ، درست محاذى دائره نصف النهار بود ، و هر ديوار كه چنين باشد در همه فصول سال چون سايه آن برگردد به طرف مشرق ظهر مىشود . و امروز هم در رصدخانه هاى فرنگستان مانند گرينويچ و پاريس ديوارى به آن طرز مى سازند و گويند بهترين وسيله تعيين ظهر حقيقى آن است . پس تعيين ظهر در مسجد پيغمبر ( ص ) بهترين طريقه بود كه امروز علماى اروپا به كار مى برند » .
اين بود قسمتى از عبارت استاد در پيرامون ديوار مسجد مدينه و ظل آن . باز مباحثى در پيرامون آن در پيش داريم كه متفرع بر دانستن مسائل ظل است .
تبصره :
در آخر درس 94 گفته ايم كه « نظر ما در تقريبى بودن عمل به دائره