جنوبى باشند ، و عرض بلد به قدر ميل كلى بود ، در هر سال شمسى يك روز شاخص عديم الظل بود و آن روزى است كه شمس به رأس سرطان و يا رأس جدى رسيده است كه در زمان موافات مركز آن به حلقه نصف النهار بر سمت رأس بلد بود و شاخص را ظل نبود . و در باقى ايام اگر بلد شمالى باشد شمس در جنوب آنست و ظل شاخص به سمت شمال ، و اگر بلد جنوبى باشد به عكس آن خواهد بود . پس چنين بلدى ذوظل واحد است ، چه اين كه در نصف النهار يك روز عديم الظل است ، و در باقى ايام ظل او مطلقا يا به سمت شمال است ، و يا مطلقا به سمت جنوب .
مثلا مدينه طيبه عرض آن شمالى و در حدود 25 درجه است كه رسيدن شمس بر حلقه نصف النهار در هنگام بلوغ آن به رأس سرطان تقريبا بر سمت رأس مدينه خواهد بود و شاخص عديم الظل . هر چند از روى دقت و تحقيق از بلاد قسم چهارم است كه گفته آيد كيف كان مدينه رسول صلى الله عليه و آله و سلم بلد ذوظل واحد است .
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 99
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٩٩