5 اگر عرض بلد به قدر تمام ميل كلى يعنى 66 34 10 ( ) و
شمس در جهت عرض بلد در نقطه انقلاب بود ، لاجرم ارتفاع معدل النهار كه تمام عرض بلد است به قدر ميل كلى خواهد بود . زيرا كه از سمت راس تا دائره افق ربع دور است ، و عرض بلد قوسى از دائره نصف النهار تا دائره معدل النهار از جانب اقرب است ، پس ارتفاع معدل النهار تمام عرض بلد و به قدر ميل كلى مى باشد ( ) . و چون ارتفاع معدل النهار از جانبى به قدر ميل كلى بود انحطاط
آن نيز از جانب ديگر به قدر ميل كلى بود ، ناچار هر گاه شمس در نقطه انقلاب جهت عرض بلد بوده باشد مدار انقلاب در يك نقطه كه جهت انحطاط معدل است با افق تماس كند و از افق غروب نكند و يكدوره تمام بر جهت ظاهر افق يعنى فوق آن دور زند لاجرم ظل شاخص دائر بود .
توضيح :
دوائر آفاق استوائى مطلقا از دو قطب معدل النهار مى گذرند چنان كه معدل النهار از اقطاب آنها ، پس اين دو عظيمه كه يكى دائره افق استوائى است و ديگرى معدل النهار بر يكديگر قائم اند و يكديگر را به زواياى قائمه تقاطع مى كنند ، لاجرم مدارات يومى نيز در آفاق استوائى قائم بر دائره افق اند چنانكه مقنطرات بر معدل النهار قائم اند ، سپس تقاطع مدارات يومى با دوائر آفاق استوائى نيز بزواياى قائمه است چنان كه مقنطرات را با معدل النهار در آن آفاق ، و تمام مدارات يومى را در آفاق استوائى طلوع و غروب بود كه نصف هر مدار يومى فوق الارض است و نصف ديگر تحت الارض لذا در تمام دوره سال شمسى شب و روز آنجا برابر باشند بدان وجه مذكور در سابق در درس بيست و پنجم كه