بين الطلوعين جزء ليل محسوب گردد .
سپس هر اندازه كه عروض بلاد فزونى مى يابد ارتفاع قطب ظاهر معدل النهار و انحطاط قطب خفى آن فزونى مى يابد كه قوس ارتفاع قطب ظاهر و انحطاط قطب خفى مساوى با عرض بلد خواهد بود . و آن مدار يومى گرد قطب ظاهر كه بعد او از قطب ظاهر به قدر ارتفاع قطب است همه آن بالاى افق قرار مى گيرد يعنى هيچ جزء او را غروب نبود و فقط در يك نقطه مماس با دائره افق در فوق الارض شود ، و آن را اعظم مدارات ابدى الظهور آن افق گويند ، و مدارات ديگر كه بين آن و قطب ظاهراند همه آنها مدارات ابدى الظهورند كه بر بالاى افق گرد قطب ظاهر دور مى زنند و غروب ندارند و مماس با افق نمى گردند . و به همين مثابت در طرف قطب خفى معدل گوييم : آن مدار يومى گرد قطب خفى كه بعد آن از قطب خفى به قدر انحطاط قطب خفى است همه آن در زير افق قرار مى گيرد ، و هيچ جزء او را طلوع نبود و فقط مماس با يك نقطه دائره افق در تحت الارض مى گردد ، و آن را اعظم مدارات ابدى الخفاء آن افق خوانند ، و مدارات ديگر كه بين آن و قطب خفى اند همه آنها مدارات ابدى الخفاءاند كه در زير افق گرد قطب خفى دور مى زنند و طلوع ندارند و مماس با افق نمى گردند .
حال گوييم : عرض بلدى كه به قدر تمام ميل كلى است اگر شمالى باشد مدار راس سرطان اعظم مدارات ابدى الظهور آنست و مدار راس جدى اعظم مدارات ابدى الخفاى آنست ، پس اگر شمس در راس سرطان بود او را غروب نبود و يكدوره يومى تمام بر روى افق دور زند و با افق در يك نقطه شمال كه انحطاط معدل النهار از آن به قدر ميل كلى است تماس كند و لاجرم ظل شاخص در يكدوره حركت يومى شمس گرد شاخص دور زند و راس ظل همواره در خلاف جهت شمس بود ، چنان كه اگر شمس در راس جدى بود يكدوره يومى تمام در زير افق دور زند و او را طلوع نبود ، و با افق در نقطه جنوب كه ارتفاع معدل از آن به قدر ميل كلى است تماس كند .
و اگر عرض مذكور بلد جنوبى است بقياس با آنچه گفته ايم دانسته شود .
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 102
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١٠٢