درس 33 : تحصيل عرض بلد
اين درس دنباله درس پيش است :
4 و اگر عرض بلد زائد بر ميل كلى و كمتر از تمام ميل كلى بوده باشد ، بلد ذوظل واحد است مطلقا خواه شمالى باشد و خواه جنوبى . زيرا كه در اين آفاق هيچگاه شمس به سمت رأس نمى رسد و ظل شاخص در وقت ظهر منعدم نمى گردد ، پس اگر بلد شمالى باشد شمس هميشه در جانب جنوب او بود و ظل شاخص مطلقا به سمت شمال ، و اگر بلد جنوبى باشد به عكس آن بود .
مثلا شهر مبارك قم عرض آن 34 39 شمالى است و تمام آن 55 21 و چون شمس به رأس سرطان رسد غايت ارتفاع آن بعرض قم
78 46 50 خواهد بود ( 23 25 50 / 78 46 50 بعلاوه 55 21 ) پس در اين هنگام بين سمت رأس ارض قم و قرص شمس در غايت ارتفاعش نسبت به قم كه نهايت قرب آن به سمت راس آنست قريب يازده درجه فاصله بود پس شمس در سمت جنوب آن واقع است و ظل شاخص به سمت شمال آن ، و در ديگر ايام سال فاصله مذكور بيشتر از يازده درجه خواهد بود پس ظل شاخص نيز همواره اطول از ظل يوم مذكور و هميشه به سمت شمال بود .