اين نقطه اعتدال به سمت القدم رسد نقطه اعتدالى كه در سمت القدم بود بر سمت راس رسيده باشد ، پس همين برهان در تعادل و تساوى آن ارباع جارى باشد ، بلكه در زمان اول همين برهان در تساوى ارباع خفيه جارى است ، لكن چون غرض بيان تساوى مطالع است و آن ارباع طالع نيست پس برهان در زمان طلوع ايشان اجراء بايد نمود » .
اين بود كلام شاهمير در اينمقام . و تصوير آنچه گفته است در ش 69 روشن است فتبصر .
به بيان ديگر عبارت قوشچى باز مى گرديم :
قوله « : و با ديگر قوسهاى متساوى از فلك البروج الى قوله : و مطالع آن كه يكطرفش احد الانقلابين باشد كمتر بود » .
در پايان درس دوازدهم ( ش 5 ) گفته ايم كه هر يك از اضلاع سه گانه مثلث چه مثلث در سطح مستوى ، و چه مثلث در سطح كروى وتر زاويه مقابل خود است . و در همان درس دانسته ايم كه در هر مثلث وتر زاويه بزرگتر اطول است . و در درس نهم گفته ايم كه زواياى سه گانه مثلث در سطح مستوى ، معادل دو قائمه است ، اما زواياى سه گانه مثلث بر سطح مستدير ، اعظم از دو قائمه است ، و الان به خوبى تصديق مى فرمائيد كه اعظم از دو قائمه تا سه قائمه را شامل است ، يعنى در مثلث مستدير ممكن است كه هر سه زاويه آن قائمه باشد .
مثلا در ( ش 70 ) ا ب افق استوائى باشد بر قطب ح كه بر سمت راس واقع است . و مى دانيم كه در آفاق استوائى معدل النهار از سمت راس مى گذرد ، پس ا ح معدل النهار بوده باشد و هم مى دانيم كه دائره نصف النهار در همه آفاق از سمت الراس مى گذرد پس ب ح دائره نصف النهار بوده باشد .
در آفاق استوائى معدل بر افق قائم است پس زاويه ح ا ب قائمه است . و نيز دائره نصف النهار در همه آفاق بر دائره افق قائم است ، پس زاويه ا ب ح قائمه خواهد بود و چون دائره نصف النهار قائم بر افق است ، و معدل النهار نيز در آفاق استوائى قائم بر افق است ، و با يكديگر در سمت راس تقاطع مى كنند پس زاويه
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 465
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٤٦٥