درس 56 : نسب دوائر با يكديگر
در پيرامون طول و عرض بلاد مطالب ديگر بسيار سودمند است كه بايد به برخى از قضاياى رياضى آشنا بود تا بدانها دست يافت كه به تدريج گفته آيد . اكنون به عنوان تمرين و تشحيذ ذهن و ملكه شدن تعريفات دوائر عظام ، به نقل وجيزه اى مفيد در نسب دوائر با يكديگر كه در هامش برخى از نسخ شرح چغمينى بطبع رسيده است مى پردازيم ، و سپس بذكر مسائلى كه در مد نظر است . صورت رساله ياد شده چنين است .
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد الله الذى جعل نسبة العباد الى الانبياء وسيلة الى النجاة من النار ، والصلوة على انسب الخلق الى رحمة محمد و عترته الاطهار .
و بعد بدان كه اين رساله ايست در بيان كيفيت نسبتهائى كه متحمل است در ميان دوائر عظام مشهوره ، و شخصيه ايشان ، و نوعيه ايشان .
بدان كه سه دائره از اين دوائر كه معدل النهار و منطقة البروج و ماره به اقطاب اربعه است شخصى ، و هفت باقى همه نوع اند .
و اما نسبتهائى كه محتمل است ، چهل و پنج نسبت است :
اول :
نسبتى كه واقع است ميانه معدل النهار و منطقة البروج ، و آن تباين است زيرا كه منطقة البروج عظيمه اى بود كه تقاطع كند با معدل النهار ، و اكثر ميانه