ظل دائر چون آفتاب در مدارات ابدى الظهور بود سواى مدارى كه مماس افق است در دوره دو نوبت بدائره نصف النهار رسد پس او را دو ارتفاع بود بر دائره نصف النهار يكى اعظم و ديگرى اصغر ، در اين عمل ارتفاع اعظم اعتبار بايد كرد ، پس چون ميل را از ارتفاع اعظم نقصان كنند باقى تمام عرض بلد بود . و در عرض تسعين ارتفاع آفتاب در مدت يكدوره معدل النهار بر يك نسق بود ، پس چون ارتفاع آفتاب و ميل مساوى بود آن عرض تسعين بود . اين بود بيان وجه مذكور در تحصيل عرض بلد . عبارت را از شرح بيرجندى بر زيج الغ بيك پس از تصحيح كامل نقل كرده ايم .
مثال :
امروز پنجشنبه 1367 8 12 ه ش / 22 ع 1 سنه 1409 هق است . تقويم شمس به افق قم در وقت نصف النهار امروز بتقريب « ر ج جه » است يعنى درجه دوازدهم برج عقرب ، و بتحقيق در بعد دانسته مىشود كه بايد از زيجات استخراج كرد ، پس از آن ميل اول جزو تقويم شمس را از جدول ميل اول زيج بهادرى ( ص 217 ) اخذ كرده ايم و آن « يب نه » است ، و جهت آن جنوبى است ، سپس ارتفاع آفتاب را در نصف النهار ياد شده تحصيل كرده ايم و آن « مب كو » است ، و آن بحسب جهت با ميل موافق است و با بلد مخالف ، لذا ميل را بر ارتفاع افزوديم ، حاصل شد ( نه كا ) ( نه كا / نه بعلاوه مب كو ) و اين حاصل تمام عرض بلد است كه ارتفاع معدل النهار از افق است ، و آن را از « صه » يعنى نود درجه كاستيم باقى عرض بلد قم خواهد بود كه 34 39 دقيقه شمالى است ( لد لط / نه كا سه ) . و وجوه ديگر نيز به وزان همين مثال بدست مى آيد كه با حاضر داشتن مباحث قبل نيازى به تكثير امثله نيست .
فائدة :
شيخ عارف محيى الدين عربى در مقدمه فتوحات مكية ( ص 174 ج 1 ط مصر بتصحيح عثمان يحيى ) گويد :
اجتمع اربعة نفر من العلماء فى « قبة أرين » تحت خط الاستواء ، الواحد مغربى ، و الثانى مشرقى ، و الثالث شامى ، و الرابع يمنى ، فتجاروا فى العلوم والفرق بين الاسماء و الرسوم . . . الخ .