« المرآة الوضيئة » فاضل معروف كرينليوس و انديك آمريكائى ماخوذ است . و اگر طول و عرض منصوص عليهما در كتب نيافته باشم از يكى ازخارطه هاى معتبره گرفته شده ، و در اين صورت در پهلوى آن شهر « خط » نوشته ام . و بايد دانست كه گاهى علماء اين فن بجاى طول و عرض بلد ، اكتفاء كنند به ذكر جهت آن بلد نسبت به بلدى ديگر و مسافت ميان آنها . مثلا كربلا واقع است در شصت ميلى بغداد ( به ميل انگليسى ) وج ج غ يعنى 30 22 بغداد در اين صورت طول و عرض كربلاء را بر حسب قواعد مقرره اين فن معلوم نموده در جنب اسم بلد « ب » مى نويسيم . و در اين صورت در بعضى موارد گاهى چند ثانيه بلكه چند دقيقه با واقع تفاوت خواهد كرد و مع ذلك فرق محسوسى در امر قبله رو نمى دهد » .
اين بود عبارت آن جناب در تعريف جداول تحفه كه تقديم داشته ايم . بعضى از مطالب فوق مثل ارتفاع سمت مكه ، و ميل انگليسى ، بلكه علت پيدايش مقياسهاى مترى كه از دولت فرانسه در سنه 1790 مسيحى از تقسيم محيط دائره زمين بدست آمده است و ديگران بدان پيروى كرده اند ، و همچنين بيان ديگر اوزان و مقادير و مقاييس در دروس آينده يا بحث و تحقيق به تفصيل روشن خواهد شد . يكى از توفيقات الهى براى راقم اين بوده است كه در اول ماه مبارك رمضان 1379 هق ، و به مطالعه تحفه سردار و رساله قبله ملا مظفر جنابذى و به تعليقه بر آن دو ، شروع كرده است تا در روز نوزدهم همان ماه مبارك به اتمام مطالعه و تعليقه بر هر دو رساله ياد شده از آغاز تا انجام ، نائل آمده است ، و به مناسبت پيش آمدن بحث در اين دروس آنها را عنوان مى كنيم .
در جداول تحفه دو حرف ش ، ج در ستون عرض بلد علامت عرض شمالى و عرض جنوبى است . و دو حرف ق ، غ در ستون طول بلد نشانه شرقى يا غربى بودن از گرنويج است . و سه لفظ جه ، قه ، نيه مخفف درجه و دقيقه و ثانيه .
چنان كه ملاحظه فرموده ايد مرحوم سردار ، طول و عرض بلاد را از دائرة المعارف بريطانيا و ديگر ماخذ انگليسى نقل كرده است . آرى آن جناب در
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 264
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٢٦٤