تنبيه :
در آغاز درس 45 در طول بلاد خوانده ايم كه به حسب اصطلاح بلادى كه در جانب غرب مبدا طول واقع اند طول آنها را طول مثبت مى نامند ، و بلادى كه در جانب شرق مبدأ طول واقع اند طول آنها را طول منفى مى نامند . حال غرض ما در اين تنبيه اين است كه هر گاه طول بلد مثبت باشد ، بايد طول بلد را با طول مكه مكرمه جمع كرد و حاصل را تبديل به زمان نمود . و لامحاله در اين صورت مكه مكرمه شرقى بلد مفروض است و شمس در آن دو روز مذكور پيش از رسيدن به نصف نهار بلد به نصف نهار مكه مى رسد و به مقدار زمانى كه تحصيل شده است كسى در آن بلد قبل از رسيدن شمس به نصف النهار آن بلد مواجه شمس باشد به سمت قبله خواهد بود ، و يا خط منتصف امتداد طولى ظل شاخص ، خط سمت قبله بصوب شمس خواهد بود . مثلا طنجه از بلاد مراكش طول آن 5 48 5 مثبت است يعنى در جهت غرب جرينوش قرار دارد كه گوييم طول آن غربى است پس صورت عمل براى تحصيل زمان بين نصف نهار مكه و طنجه چنين خواهد بود :
جمع طولين 5 48 5 / 45 38 5 بعلاوه 39 50 ( 1 )
ساعات 45 : 15 / 3 ( 2 )
دقائق 4 / 152 : 60 / 2 ضربدر 38 ( 3 )
ثوانى 32
ثوالث 4 / 20 ضربدر 5 ( 4 )
پس نتيجه شده است 20 لثه 32 نيه 2 قه 3 عت ، و لكن كسر ثوانى و ثوالث زمانى اسقاط مىشود كه در عمل معتنى به نيست پس سه ساعت و دو دقيقه قبل از ظهر حقيقى طنجه خورشيد در آن دو روز به نصف النهار مكه مى رسد .
تبصره :
بلادى كه با مكه در تحت يك دائره نصف النهار واقع شده اند ، در هر روز كه مركز جرم شمس با دائره نصف النهار موافات كرده است مواجه قرص شمس بوده باشند بر خط سمت قبله اند و حكم مذكور در آن بلاد اختصاص به دو روز مزبور ندارد ، پس آنگاه چنان كه در تنبيه نخستين گفته ايم اگر بلاد در شمال