عمارت پيوندد و به قدمهاى اين دو شخص رسد پس بر هر يكى رسد از ايشان ، تا اگر توهم كنيم كه زمين از ميان برخيزد و نيست گردد هر دو قدم اين يك شخص بر هر دو قدم آن ديگر شخص منطبق شود . اما چون اين دو شخص بر دو طرف عمارت نباشند و به جاى ديگر باشند ، اگر بعد ميان ايشان هر دو بيش از يك ربع دائره بود آن دو خط كه از مركز عالم بيرون آيند و هر يكى به قدم يكى از آن دو شخص پيوندد ، به نزديك مركز عالم به زاويه منفرجه محيط گردد . و اگر بعد ميان آن دو شخص كم از ربع دائره بود ، آن زاويه حاده بود . و اگر بعد ميان آن دو شخص همچند ربع دائره باشد آن زاويه كه پيش مركز عالم حادث شود قائمه باشد . و از اين لازم آيد كه چون دو شخص بر بسيط زمين به ايستند بعد ميان سرايشان بيش از آن بود كه ميان قدم ايشان . ليكن چون اين دو شخص بهم نزديك باشند و طول ايشان نيك بسيار نبود تفاوت را نيك در توان يافت . و از اين شكل آنچه گفتيم روشن شود » .
اين بود عبارت مسعودى سمرقندى كه از ابتداى باب نخستين مقالت دومين جهان دانش وى آورده ايم ( ص 134 132 ط ايران 1315 هش ) .
به جهان دانش چاپ شده تحريف و سقط بسيار روى آورده است . و در اشراف اهل فن به طبع نرسيده است ، چنان كه بسيارى از كتب زمان خودمان را نيز به همين سرنوشت مى بينيم . ما عبارت وى را از نسخه اى مخطوط كه در تصرف داريم و تاريخ پايان كتابت آن پانزده رجب هزار و سى و هفت هجرى قمرى است نقل كرده ايم . اگر اين نسخه نمى بود مى بايستى آن را به تصحيح
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 205
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٢٠٥