طلوع آن 12 ساعت است ، و هم روز يعنى از طلوع آفتاب تا غروب آن 21 ساعت . در گذشته ايران رسم اين بود كه جعبه ساعت را غروب كوك مى كردند ، و هنوز هم در بعضى از خطه هاى ايران بر همين رسم ديرين باقى اند . پس بنابر ساعت غروب كودك هر گاه در اول فروردين دو عقربه ساعت شمار و دقيقه شمار جعبه ساعت به سر دسته يعنى اول 12 برسند هنگام فرو شدن خورشيد از دائره افق است كه اول شب است ، و پس از آن چون دوباره به سر دسته برسند هنگام بر آمدن خورشيد از دائره افق است كه اول روز است ، اين مبدء و معيار ساعت غروب كوك است . و در اول ميزان هم كه شمس به نقطه اعتدال مى رسد ، باز شب و روز باهم برابر مى شوند ، و به رسيدن هر دو عقربه ياد شده به همان وزان اول شب يا اول روز خواهد بود . در درس 25 شب و روز شرعى و هيوى و عرفى گفته آمد . و چون شمس در غير هر يك از نقطه اعتدال بود ، در درس 25 شب و روز شرعى و هيوى و عرفى گفته آمد . و چون شمس در غير هر يك از نقطه اعتدال بود ، در آفاق شمالى كه در شش برج شمالى يعنى از حمل تا آخر سنبله بوده باشد و بعبارت اخرى ميل شمس نيز شمالى بوده باشد روزها دراز و شبها كوتاهند كه آن بيش از 12 ساعت ، و اين كم از آنست ، و در شش برج ديگر كه ميل شمس جنوبى است بالعكس . قوله سبحانه « :
يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ
» ( الحديد 7 ) ولوج ، دخول است كه مقابل خروج است . قوله تعالى « :
يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَ ما يَخْرُجُ مِنْها »
( الحديد 5 ) . وايلاج ، ادخال است . يعنى شب را داخل در روز مىكند ، بدين معنى كه پاره اى از زمان و اجزاى شب را بر روز مى افزايد كه روز دراز مىشود ، و روز را داخل در شب مىكند كه پاره اى از زمان و اجزاى روز را بر شب مى افزايد و شب دراز مىشود ، اين قسم نسبت به معظم آفاق مسكونه است . اما در آفاقى كه ذات ظل دائرند كه مدار يومى شمس نسبت بدانها ابدى الظهور مى گردد ، چنان كه در درس 34 ، و چند درس پيش و پس آن روشن شده است ، تمام شب را در روز داخل مىكند يعنى بر آن افزوده مى گرداند ، و در آفاقى كه مدار يومى شمس ابدى الخفاء مى گردد بالعكس ، و كريمه نام برده مر هر دو قسم را شامل است .
امين الاسلام طبرسى در تفسير شريف مجمع البيان در بيان كريمه