عنوان شده است ، همين عرض بلد است كه گفته ايم ، و همين طول بلد است كه گفته ايم . مثلا اگر گفته اند عرض جغرافيائى مدينه فاضله قم 34 39 شمالى است يعنى عرض بلد آن بدين قدر است ، و بر اين وزان است طول جغرافيايى يعنى طول بلد آن از مبدأ معلوم .
اين بود مبدأ طول در نزد قدما كه از منتهاى عماره مى گرفتند ، خواه منتهاى عمارت شرقى و خواه غربى . اما فعلا هر صاحب رصد مرصد خود را مبدأ طول قرار مىدهد . و به تعبير شريف يك فصل مترجم مذكور : اكنون مستعمل نزد اهل اروپا چنان است ، از دارالملك خويش اختيار كرده ارصاد را به آن طول اعتبار كنند و نقشه عالم را نيز به طول همان بلد فرض كرده صفايح را چنان رسم نمايند : اهالى فرانسه از پاريس گرفته ، و انگليس از گرينويچ كه موضع رصد آنها است و سه ميل مسافت اوست تا لندن ، و اهالى نمسه از ويانه ، و اهل روم از قاوس ، و پروس از برلين ، و روس از سنت پطرس بورغ ، و هر دولتى كه اهالى وى را صنعت نقشه كشى يا علم رصد بندى باشد از رصدگاه دارالملك آن مملكت اعتبار نمايند .
و در قانون ناصرى فرموده است « : چون در زمان قديم منتهاى عمارت را در سمت مغرب تا جزائر خالدات مى دانستند الى قوله : لكن در عصر ما هر دولتى جداگانه مخصوص خود مبدأ طولى اعتبار كند ، و آن را نصف النهارى مى گيرند كه بر ( كه بر بزرگتر كذا كه بر بزرگتر ظ ) رصد خانه مملكت خود مرور كند ، جز دولت ايران و آلمانى كه هنوز به عادت قديم ، جزائر خالدات را مبدا طول سازند ، چنان كه در مملكت فرانسه نصف النهار رصدخانه پاريس را مبدأ گرفته اند ، و در دولت انليس گاه نصف النهار كليساى سن پترو را كه در لندن است مبدا طول گيرند ، و گاه نصف النهار رصدخانه گرينويج را كه در قرب لندن است و طول غربى آن از پاريس 2 درجه 20 دقيقه 24 ثانيه است ، و دولت روس نصف النهار رصدخانه پولكوا را كه در قرب سن پطرزيورق است . و اگر چه تحويل و تبديل طولهاى مختلفة المبادى به يكديگر بسيار سهل است و ليكن اولى آن بود كه جميع دول به اتفاق يك نصف النهار اصلى اختيار كنند .
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 161
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١٦١