درس 42 : طول جغرافيائى بلاد و مبدأ آن
اين درس دنباله و تتمه درس پيش است كه باز مطالبى در مبدأ طول بلاد بر مبناى كار قدماء و از ديدگاه آنانست . ابوالحسن اصطهباناتى در شرح تشريح الافلاك شيخ بهائى در مبدأ طول گويد :
مبدأ العماره فى الطول عند علماء الهند ، الجانب الشرقى لتحقق حاله عندهم لكونه اقرب نهايتى العمارة اليهم ، و قد حكى أن ارصادهم كانت هناك ايضا ، و لكونه اشرف بناء عندهم لوقوعه فى يمين الفلك حيث زعموا ان الفلك على صورة انسان مستلق على ظهره راسه الى الجنوب و رجله الى الشمال ، و لان يكون ازدياد الطول فى جهة الحركة الاولى . ( ص 144 ط 1 چاپ سنگى )
يعنى هنديان مبدأ طول را نهايت عمارت جانب شرقى ارض گرفته اند ، يكى بدين سبب كه نزديك بدانجا بودند و از آن آگاه ، و حكايت شده است كه ارصاد هنديان نيز در آنجا بوده است ، پس بنابر اين مرصد خودشان را مبدا طول بلاد گرفته اند ، و ديگر اين كه چون جانب شرقى در جهت يمين فلك است ، در نزد آنان شريفترين بناء است زيرا كه فلك را بر صورت انسانى به پشت خوابيده كه سر آن به جنوب و پاى آن بشمال است پنداشتند كه مشرق يمين آن و مغرب شمال آن مىشود و آن اشرف از اين است ، و ديگر اين كه ازدياد طول در جهت حركت اولى بر يك نسق باشد .
و در ترجمه يك فصل از آثار الباقيه ابوريحان به قلم ملاعلى محمد اصفهانى و فاضل على قلى ميرزاى قاجار در مبدا طول بلاد آورده اند كه : ابوريحان نيز در