درس 38 : تحصيل عرض بلد
قوله « : بوجهى ديگر : هر گاه اعظم ترين ارتفاعات كوكبى ثابته » . . . اين وجه در تحصيل عرض آفاق مائله اعم از آفاق ذات ظل دائر است به بيانى كه گفته آيد . و طريق تحصيل آن اختصاص به شب دارد ، چه اين كه از ارتفاع كوكبى از كواكب ثابته ابدى الظهور بايد بدست آورد و مراد از كواكبى ثابته در عبارت زيج بهادرى ، كوكبى از كواكب ثابته ابدى الظهور است ، چنان كه در شق دوم گويد « : و اگر ثابته ابدى الظهور » . . . ، و معلوم است كه دو ارتفاع اعظم ترين و اصغرترين در كواكب ابدى الظهور متمشى است . و عبارت ساير ازياج روشنتر است ، مثلا در زيج الغ بيكى گويد :
« و اگر از ثانيه ابدى الظهور كه از سمت راس در جانب قطب خفى نگذارد ، نصف مجموع ارتفاع اعظم و ارتفاع اصغر بگيريم عرض بلد حاص شود ، و اگر ثابته از سمت الراس در جانب قطب خفى بگذرد به جاى ارتفاع اعظم ، تمام او تا نصف دور مستعمل بايد داشت و عمل به پايان رسانيد » .
چنان كه ملاحظه مى فرماييد در زيج الغ بيكى ، اول گفته است « : و اگر از ثابته ابدى الظهور » . . . و بعد از آن در شق دوم گفته است « : و اگر ثابته از سمت الراس » . . . يعنى و اگر ثابته ابدى الظهور از سمت الراس الخ ، و اسلوب تعبير هم بايد بدينسان باشد كما لا يخفى ، و در زيج بهادرى به عكس آن نگارش يافت كه ايهام ابهامى در آن مى رود .
حال گوييم كه مدار كواكبى ابدى الظهور در افقى از آفاق مائله كه لاجرم در