به كجا خواهد كشيد . خلاصه ، رسيدن به اين معنى ، سبب وصول به باب همه سعادتهاست كه بيچاره مادى از آن محروم است و چون به پندار خود مىخواهد آسوده و بىقيد و بند روزگار بگذراند از علم و اهل آن وحشت دارد و در راه خودشناسى گامى برنمىدارد و اگر بردارد بيراهه مىرود ؛ بگذار تا بيفتد و بيند سزاى خويش . مسير خودمان را كه اقامهء دليل بود دنبال كنيم و در شناسائى كتاب شگفت انسان درسى بخوانيم تا ببينيم آيا ممكن است اين بزرگترين دفتر هستى را فهميده ورق زد و اين موجود ناشناخته را مىتوان شناخت و اين معماى بو العجب را مىشود حل كرد ؟ !
دليل ديگرى را از طهارة الأعراق ابو على مسكويه كه نسبة روان است به عنوان حسن ختام نقل به ترجمه مىكنيم :
ابعاد ثلاثه كه طول و عرض و عمق است از جمله صفات جسم است و چون عارض جسم شود آن را طويل و عريض و عميق مىكند و محال است كه جسم با داشتن ابعاد سهگانهء خاصى ، مقدار بيشتر يا كمتر از آن و به عبارت ديگر ابعاد ثلاثهء ديگر جز آنها را قبول كند ، مگر اين كه ابعاد اولى باطل و زائل شود . اما نفس انسانى تصور طول و عرض و عمق مىكند كه معانى و طبايع آنها از اين ادراك به خوبى در او مىنشيند ولى خود ، ممتد نمىشود علاوه اين كه با دارا بودن ابعاد خاصهاى ، ابعاد و مقادير ديگر را كه كمتر از آنها و يا بيشتر از آن است تصور مىكند بى آن كه تصور اول باطل شود أعنى بدون اين كه ابعاد پيشين زائل گردند ؛ پس نفس غير از جسم است .
اين درس را تا همين جا خاتمه مىدهيم ، درسى كه يادگار روز انقلاب بزرگى است كه به شهادت تاريخ ، چشم روزگار در مرز و بوم ايران چنين روز نديده است .
روز خونينى كه نبرد ملت مسلمان مبرّز و مبارز با ستم پيشگان بدسرشت بد كنشت به اوج نهايى خود رسيده بود و سرانجام حق بر باطل پيروز شد و مردم مسلمان از
دروس معرفت نفس (فارسى) — صفحة 288
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٢٨٨