خاتمه
اگر شاخص به صفتى كه گفته ايم ( شاخص صفيحى ) بوده باشد ، يعنى مثل تخته فلز و چوب و غير آنها منصوب بر خط نصف النهار باشد ، و يا ديوارى مبنى بر آن بوده باشد ، در سطح دائره نصف النهار خواهد بود و انعدام ظل آن شامل همه آفاق است ، يعنى شمس چون به دائره نصف النهار رسد ظل جانب غربى شاخص موصوف منعدم مىشود و سطح غربى آن را آفتاب مى گيرد و اين زمان ، اول ظهر حقيقى است و اين مطلب عام است مر جميع آفاق را .
اما اگر شاخص به صفت مذكور نباشد ، مثلا مخروطى منتصب بر سطح زمين باشد ، در اين صورت هر چند در هنگام رسيدن شمس به دائره نصف النهار ، شاخص هم در سطح آن دائره است و ليكن انعدام ظل آن فقط اختصاص دارد به آفاقى كه شمس در وقت وصول به دائره نصف النهار به سمت رأس آنها مى رسد . به اين بيان : اگر عرض بلد به اندازه ميل كلى باشد شمس در تمام دوره يك