بار به سمت رأس آن مى رسد ، و اگر بلد عديم العرض باشد و يا عرض آن كمتر از ميل كلى باشد شمس در هر دوره اى دوبار به سمت رأس آن مى رسد .
اما در غير از وقت مذكور آفاق ياد شده ، مطلقا در هيچ افقى ، ظل شاخص مخروط در هنگام وصول شمس به دائره نصف النهار ، منعدم نمى شود بلكه به غايت قصر و نقص منتهى مىشود و دوباره به تزايد مى گرايد لذا در كتب فقهيه در تعيين وقت صلوت ظهر فرموده اند : وقت ظهر هنگام زوال شمس از وسط سماء و ميل آن از دائره نصف النهار است كه به زيادت ظل بعد از نقص آن معلوم مى گردد و به همين سبب اين ظل بعد از نقص را ، فيى ء مى نامند كه به معنى رجوع است . و اين ظل را ظل مبسوط مى گويند در مقابل ظل منكوس كه ظل معكوس نيز ناميده مىشود .
بيرونى در افراد المقال ( ص 8 ) در ترغيب و تحريص بر مراقبت ظل براى اقامه صلوه ، كلامى شريف از ابودرداء روايت كرده است كه :
( [ روى عن ابى الدرداء انه قال : ان شئتم لأقسمن لكم ان احب عباد الله الى الله الذين يرعون الشمس و القمر و النجوم و الأظلة لذكر الله ] ( .
بعد از نقل كلام ابودرداء ، بيرونى در بيان اظله كه در
تعيين سمت قبله و تشخيص ظهر حقيقى مدينه منوره به اعجاز رسول الله (ص) (فارسى) — صفحة 30
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٣٠