تميز محيط از محاط به امتياز و تعين احاطى است نه تقابلى حكم التمييز بينونه صفه لا بينونه عزله « 1 »
هر چند با تدبر از اصول سالفه تميز محيط از محاط بر اهل تميز معلوم مى گردد ، مع ذلك در بيان كلام مذكور امام عليه السلام در حكم تميز گوييم :
توهم نشود كه حال غيرتش غير در جهان نگذاشت پس غير كدام است و تميز او از غير به چه نحوه است ؟
جواب اينكه تعين بر دو وجه متصور است : يا بر سبيل تقابل ، و يا بر سبيل احاطه ، و امر امتياز از اين دو وجه بدر نيست . زيرا كه شى ء از مغاير خود ممتاز است به اينكه صفتى خاص در اين شى ء است ، و صفتى مقابل آن صفت در شى ء مغاير آن ، چون تمايز مقابلات از يكديگر كه در اين تمايز متمايزان تعدد واقعى خارجى از يكديگر دارند ، چون تمايز زيد از عمرو وبقر از غنم و حجر از شجر و نحو آنها ، اين وجه تمايز و تعين بر سبيل تقابل است .
وجه دوم كه بر سبيل احاطه است چنانست كه صفتى براى اين متميز ثابت است و براى متميز ديگر ثابت نيست چون تميز كل از آن حيث كه كل است نسبت به اجزايش ، و تميز عام از آن حيث كه عام ،
هامش
( 1 ) ( امام اميرالمؤمنين حضرت وصى عليه السلام ، خطبه 177 نهج البلاغه ) .