قبله آغاز شود .
سبق به طبع چنانست كه لا حق بدون سابق يافت نشود و سابق بدون لا حق يافت بشود چون سبق واحد بر اثنان كه سبق سبب ناقص است .
و سبق بذات چون سبق علت تامه بر معلولش كه مقدم علت وجود متأخر است پس چنان كه به وجود بر او مقدم است به وجوب نيز بر او مقدم است .
چون اقسام سبق و لحوق معلوم گردد ، اقسام معيت نيز معلوم خواهد شد .
مرحوم علامه در شرح تجريد « 1 » پس از بيان اقسام پنجگانه تقدم فرمود : ثم المتكلمون زادوا قسما آخر للتقدم و سموه التقدم الذاتى و تمثلوا فيه بتقدم الامس على اليوم فانه ليس تقدما بالعليه ولا بالطبع ولا بالزمان و الا لاحتاج الزمان الى زمان آخر و تسلسل ، و ظاهر انه ليس بالرتبه ولا بالشرف فهو خارج عن هذه الاقسام .
مرحوم حاجى در منظومه اقسام سبق را هشت قسم آورده است : پنج قسم مذكور و سبق بالماهيه كه آن را سبق بالتجوهر نيز گويند ، و سبق بالحقيقه و سبق بالدهر والسرمد . و گفته است سبق بالحقيقه را صدرالمتألهين بر اقسام سبق افزوده است و سبق دهرى و سرمدى را ميرداماد .
سبق بالتجوهر يا بالجوهر كه به سبق بالماهيه نيز تعبير مى گردد
هامش
( 1 ) مسأله سى و سه ص 58 به تصحيح و تعليق راقم .