و در بعضى از روايات ، به جاى « زيد بن عمرو » ، « سعيد بن زيد » آمده است . « 1 »
بعضى نيز گفتهاند : آيهء « أَ فَمَنْ حَقَّ عَلَيْهِ كَلِمَةُ الْعَذابِ . . . » در مورد « ابوجهل » و مانند او نازل شده است . « 2 »
ولى بعيد نيست كه اينها از قبيل شأن نزول مصطلح نبوده باشد ، بلكه از قبيل تطبيق آيه بر مصاديق واضح است .
* * *
( ( 23 ) ) اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلى ذِكْرِ اللَّهِ ذلِكَ هُدَى اللَّهِيَهْدِي بِهِ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ
خداوند بهترين سخن را نازل كرده ، كتابى كه آياتش هماهنگ است ؛ آياتى مكرر دارد ( با تكرارى شوقانگيز ) كه از شنيدن آياتش لرزه بر اندام كسانى كه از پروردگارشان مىترسند مىافتد ؛ سپس برون و درونشان نرم و متوجه ذكر خدا مىشود ؛ اين هدايت الهى است كه هر كس را بخواهد با آن راهنمائى مىكند ؛ و هر كس را خداوند گمراه سازد ، راهنمائى براى او نخواهد بود !
شأن نزول :
قرآن احسن الحديث است
بعضى از مفسران ، از « عبداللَّه بن مسعود » نقل كردهاند : روزى جمعى از صحابهء پيامبر صلى الله عليه و آله كه ملالت خاطرى پيدا كرده بودند ، عرض كردند : اى رسول خدا ! چه مىشد ، حديثى براى ما بيان مىكردى تا زنگار ملالت از دلهاى ما بزدايد ؟
در اينجا نخستين آيه از آيات فوق نازل شد و قرآن را به عنوان « احسن الحديث » معرفى كرد . « 3 »
هامش
( 1 ) « درّ المنثور » ، طبق نقل « تفسير الميزان » ، ج 17 ، ص 267 .
( 2 ) اين قول را « روح المعانى » از بعضى نقل كرده است .
( 3 ) اين شأن نزول با تعبيرات متفاوتى در « تفسير كشّاف » ، ج 4 ، ص 123 ، و « تفسيرقرطبى » و « آلوسى » و « ابوالفتوح رازى » و غير آن ذيل آيات مورد بحث آمده است .