قريب به سيصد مجلد مصنّف داشته . « 1 » و از آن جمله ، آنچه موجود است كتاب مذكور است و كتاب امالى و كتاب علل و كتاب توحيد و كتاب اعتقادات و كتاب ثواب الأعمال و كتاب عقاب الأعمال و كتاب خصال و كتاب عيون الأخبار . همهء اين كتب ، روايات و احاديث اهل بيت است . و كتب متقدّمين و متأخّرين كه معدوم شده و به ما نرسيده ، بسيار بوده و كتب فروع كه الحال موجود است از آن بيشتر است كه حصر و تعداد آن نمايد و اكثر آنها مشهور و معروف است ميان مردم و آنها همه مشتمل بر مذهب اهل بيت است از اصول و فروع . و معنى ندارد كه امثال اين مردم متديّن اين همه كتب را بىسببى به اهل بيت بيندند و خود را هميشه مقهور و زبون سازند و از دنيا و آخرت محروم گردانند ؛ به خلاف مذهب مخالف كه اكثر اوقات علماى ايشان ظاهر بودهاند و تابع حكّام جائر . پس مىگنجد كه ايشان به واسطهء دنيا ، حق را پوشيده باشند يا به تعمّق نظر ، تتبّع احوال و اخبار اهل بيت نكرده باشند ، همچنانكه بالفعل موجود و مشاهد است در اكثر بلاد .
و ديگر اكثر ايشان مقيّد نبودهاند ؛ چه بالفعل قاضى ايشان در بلاد علانية رشوه مىگيرد و حال آنكه رشوه حرام است نزد جميع مسلمانان و هيچكس منكر اين نيست . و فعلهاى ديگر مىكنند و شرع را تابع امر حاكم ظالم مىسازند و اينها را هيچ عيب نمىدانند . و پادشاه ظالم را كه شراب خورد و زنا كند و اصلا مقيّد به شرع نباشد حاكم مىدانند و امامت نماز جماعت را موقوف به
هامش
( 1 ) - الفهرست ، ص 156 - 157 ، ش 695 : « محمد بن على بن الحسين بن موسى بن بابويه القمي ، جليل القدر ، يكنّى أبا جعفر ، كان جليلا حافظا للأحاديث بصيرا بالرجال ناقدا للأخبار ، لم ير في القميّين مثله في حفظه و كثرة علمه ، له نحو من ثلاث مائة مصنّف ، و فهرست كتبه معروف » . شيخ طوسى بعد از اين كلام ، 36 عنوان از كتابهاى شيخ صدوق را نام برده است . و نجاشى نيز در كتابش حدود دويست عنوان از كتابهاى صدوق را نام برده است ( رجال النجاشى ، ص 389 ، ش 1049 ) .