محتاج ، و بيقين داند كه او هست و همچنين هرچيز كه مثل او باشد ، در هستى خود محتاجند به غير و به خود پيدا نمىشوند ، يقين مىداند كه پيدا كنندهاى هست غير اينها ، و تفصيل همان است كه سابقا مذكور شد .
و معناى ديگر آنكه هرگاه بنده آنقدر شد كه خود را شناخت ، بىاختيار و بىسبب در خاطرش مىآيد و مىيابد كه خداى تعالى هست . اللّه أعلم .
فصل دوم در بيان صفات ثبوتى
يعنى صفاتى كه لايق باشد كه خداى تعالى به آن موصوف باشد و آن هشت است :
اوّل آنكه خداى تعالى قادر مختار است
يعنى افعال از او صادر مىشود و چيزها پيدا مىكند به اراده و خواهش خود و صحيح است از او فعل و ترك ؛ مىخواهد فعلى را ، پس مىكند ، و مىخواهد ترك فعلى را ، پس نمىكند . و موجب نيست ؛ يعنى در كردن فعلى بىاختيار نيست مانند آتش كه بىاختيار چيزى را مىسوزد و قدرت بر ترك سوختن ندارد و مانند كسى كه مرض رعشه دارد و دست او هميشه مىجنبد .
زيرا كه اين صفت كمال است و نبودنش نقص و عجز ، و اين هر دو بر خدا روانيست به بديههء عقل ، خصوصا كه معلوم باشد قدرت بعضى از مخلوقات خداى تعالى ، كه اين هنگام لازم مىآيد كه زبونتر و پستتر از مخلوقات خود باشد و اين بىمعنى است و همهء مسلمانان برآنند كه او قادر مختار است و نقص بر او روا نيست .